Η Μέση Ανατολή βρίσκεται σε κατάσταση υψηλού συναγερμού καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες προχωρούν σε προληπτική απόσυρση στρατιωτικού προσωπικού από βάσεις τους στην περιοχή, εν μέσω κλιμακούμενων εντάσεων με το Ιράν. Η κίνηση έρχεται καθώς η Τεχεράνη αντιμετωπίζει τη σοβαρότερη εσωτερική κρίση των τελευταίων δεκαετιών, με χιλιάδες διαδηλωτές να έχουν χάσει τη ζωή τους στις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις.
Αμερικανός αξιωματούχος επιβεβαίωσε ότι η απόσυρση πραγματοποιείται προληπτικά, λόγω των αυξημένων περιφερειακών εντάσεων. Στο επίκεντρο των ανησυχιών βρίσκεται η αεροπορική βάση Αλ Ουντέιντ στο Κατάρ, η μεγαλύτερη αμερικανική στρατιωτική εγκατάσταση στη Μέση Ανατολή. Παράλληλα, η Βρετανία φέρεται να έχει απομακρύνει μέρος του προσωπικού της από βάση στην ίδια χώρα, ενώ η βρετανική πρεσβεία στην Τεχεράνη έκλεισε προσωρινά.
Η κλιμάκωση προκλήθηκε μετά από ιρανικές προειδοποιήσεις προς γειτονικές χώρες ότι αμερικανικές βάσεις στο έδαφός τους θα αποτελέσουν στόχο σε περίπτωση επίθεσης των ΗΠΑ στο Ιράν. Σύμφωνα με ανώτερο Ιρανό αξιωματούχο, η Τεχεράνη έχει προειδοποιήσει τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και την Τουρκία για τους κινδύνους που ενέχει η φιλοξενία αμερικανικών δυνάμεων.
Διπλωματικές κινήσεις εν μέσω αβεβαιότητας
Παρά τη στρατιωτική κινητικότητα, ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίστηκε πιο συγκρατημένος στις πρόσφατες δημόσιες δηλώσεις του. Ο Αμερικανός πρόεδρος ισχυρίστηκε ότι έχει ενημερωθεί από «πολύ σημαντικές πηγές από την άλλη πλευρά» ότι οι δολοφονίες διαδηλωτών έχουν σταματήσει και δεν πρόκειται να πραγματοποιηθούν μαζικές εκτελέσεις.
«Έχουν πει ότι οι δολοφονίες έχουν σταματήσει και ότι οι εκτελέσεις δεν θα πραγματοποιηθούν. Θα το μάθουμε», δήλωσε ο Τραμπ, διευκρινίζοντας ότι οι πληροφορίες αυτές δεν έχουν επαληθευτεί από τις αμερικανικές αρχές. Ερωτηθείς εάν η στρατιωτική δράση αποσύρεται από το τραπέζι, απάντησε ότι η κυβέρνησή του «θα παρακολουθήσει την κατάσταση και θα δει».
Λίγες ώρες αργότερα, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε ότι «δεν θα υπάρξει απαγχονισμός σήμερα ή αύριο», υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση έχει «υπό πλήρη έλεγχο» την κατάσταση. Παράλληλα, κατηγόρησε το Ισραήλ για υποκίνηση της βίας, χωρίς να παρουσιάσει αποδείξεις.
Η εκτέλεση του 26χρονου διαδηλωτή Ερφάν Σολτάνι, που είχε προγραμματιστεί, αναβλήθηκε σύμφωνα με στενό συγγενή του. Ο νεαρός υπάλληλος καταστήματος ρούχων ήταν μεταξύ των χιλιάδων που συνελήφθησαν κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων.
Ανθρωπιστική κρίση και διεθνείς αντιδράσεις
Οι οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων παρουσιάζουν μια εντελώς διαφορετική εικόνα από αυτήν που προβάλλει η ιρανική κυβέρνηση. Σύμφωνα με την οργάνωση Ανθρώπινα Δικαιώματα του Ιράν, με έδρα τη Νορβηγία, τουλάχιστον 3.428 διαδηλωτές έχουν σκοτωθεί και περισσότεροι από 10.000 έχουν συλληφθεί από την έναρξη των κινητοποιήσεων.
Η Διεθνής Αμνηστία κάνει λόγο για «μαζικές παράνομες δολοφονίες σε πρωτοφανή κλίμακα», ενώ το Ινστιτούτο Μελέτης του Πολέμου αναφέρει «επίπεδο βαρβαρότητας χωρίς προηγούμενο» στην καταστολή. Οι ιρανικές αρχές υποστηρίζουν ότι οι ειρηνικές διαμαρτυρίες που ξεκίνησαν στα τέλη Δεκεμβρίου λόγω της επιδείνωσης των οικονομικών συνθηκών μετατράπηκαν σε εκτεταμένη βία εξαιτίας «ξένων στοιχείων».
Η κρίση έχει προκαλέσει ευρείες διεθνείς αντιδράσεις. Τα κράτη της G7 δήλωσαν «βαθιά ανήσυχα» για τον αριθμό των θυμάτων και προειδοποίησαν για νέες κυρώσεις. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ συνεδριάζει κατόπιν αιτήματος των ΗΠΑ για ενημέρωση σχετικά με την κατάσταση στη χώρα.
Ευρωπαϊκές χώρες λαμβάνουν προληπτικά μέτρα ασφαλείας, με τη Lufthansa να αποφεύγει τον εναέριο χώρο του Ιράν και του Ιράκ. Ισπανία, Ιταλία και Πολωνία κάλεσαν τους πολίτες τους να εγκαταλείψουν το Ιράν, ακολουθώντας αντίστοιχη σύσταση της Ουάσινγκτον.
Το Ιράν προχώρησε επίσης στο προσωρινό κλείσιμο του εναέριου χώρου του για σχεδόν πέντε ώρες, χωρίς επίσημη εξήγηση, προκαλώντας ανησυχία στις διεθνείς αερομεταφορές. Αεροπορικές εταιρείες αναγκάστηκαν να εκτρέψουν πτήσεις βόρεια και νότια της χώρας, ενώ κάποιες ακυρώθηκαν εντελώς.
Ο Τραμπ δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο κατάρρευσης του ιρανικού καθεστώτος, σημειώνοντας ότι «κάθε καθεστώς μπορεί να αποτύχει». Παράλληλα, εκφράζοντας επιφυλάξεις για τον Ρεζά Παχλαβί, γιο του τελευταίου σάχη του Ιράν, τον χαρακτήρισε «πολύ ωραίο τύπο» αλλά αμφισβήτησε το κατά πόσο θα μπορούσε να εξασφαλίσει στήριξη στο εσωτερικό της χώρας.
Η κατάσταση παραμένει εξαιρετικά ρευστή, με τη διεθνή κοινότητα να παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις σε μια περιοχή που ήδη αντιμετωπίζει πολλαπλές κρίσεις. Η έκβαση της ιρανικής κρίσης θα έχει καθοριστικό αντίκτυπο όχι μόνο για τη Μέση Ανατολή, αλλά και για τις παγκόσμιες ισορροπίες δύναμης.
