Η κατάθεση του πρώην προέδρου της ΠΑΣΕΓΕΣ, Τζανέτου Καραμίχα, στην εξεταστική επιτροπή της Βουλής για τον ΟΠΕΚΕΠΕ προκάλεσε έντονη πολιτική αντιπαράθεση, με τα κόμματα να αντλούν διαμετρικά αντίθετα συμπεράσματα από την ίδια μαρτυρία. Οι αποκαλύψεις για τις διαχρονικές παθογένειες του συστήματος και τη συμμετοχή δημόσιων λειτουργών σε στρεβλώσεις που χρονολογούνται από το 2000 έως το 2006 έφεραν στο προσκήνιο ερωτήματα για την ευθύνη όλων των κυβερνήσεων.
Αποκαλύψεις για το “πανωγράψιμο” και τη συμμετοχή δημοσίων υπαλλήλων
Ο κ. Καραμίχας περιέγραψε στην επιτροπή το φαινόμενο του “πανωγραψίματος” που κυριαρχούσε μέχρι το 2006, τονίζοντας ότι δεν το εφηύραν οι αγρότες αλλά οι μεταποιητές, οι οποίοι είχαν και το μεγαλύτερο όφελος. Η μαρτυρία του αποκάλυψε την ύπαρξη ενός δικτύου που περιλάμβανε μεταποιητές, αγρότες και κρίσιμα, δημόσιους υπαλλήλους.
“Δυστυχώς σε αυτό συμμετείχαν υπάλληλοι κι από το δημόσιο τομέα. Οι ελεγκτές δηλαδή, στελέχη των διευθύνσεων Γεωργίας που ήταν επιφορτισμένοι με τους ελέγχους, συνέπρατταν με τους μεταποιητές”, ανέφερε χαρακτηριστικά ο μάρτυρας, προσθέτοντας ότι το φαινόμενο δεν ήταν αποκλειστικά ελληνικό, καθώς η Ελλάδα κατείχε την έκτη θέση στην ευρωπαϊκή κατάταξη παραβάσεων.
Ιδιαίτερα αποκαλυπτική ήταν η περιγραφή των συνθηκών που επικρατούσαν στο σύστημα ελέγχων εκείνης της εποχής. Μέχρι το 2006 δεν υπήρχαν γεωχωρικά δεδομένα, κτηματολόγιο ή δασικοί χάρτες, με τις επιδοτήσεις να χορηγούνται “κατά δήλωση”. Η έλλειψη ψηφιακών εργαλείων και η εξάρτηση από την καλή πίστη των δηλώσεων δημιουργούσαν ένα περιβάλλον ευνοϊκό για στρεβλώσεις.
Ωστόσο, ο κ. Καραμίχας επισήμανε ότι υπήρχε ένας τύπος κοινωνικού ελέγχου που περιόριζε τις παραβάσεις σε τοπικό επίπεδο. Μέχρι το 2015, οι λίστες με τις επιδοτήσεις αναρτώνταν σε κάθε χωριό, στα καφενεία και τα κοινοτικά καταστήματα, κάτι που καθιστούσε δύσκολο για έναν παραγωγό να δηλώσει υπερβολικά μεγάλες εκτάσεις χωρίς να εντοπιστεί από τους συγχωριανούς του.
Διαφορές μεταξύ παλαιών και νέων παραβάσεων
Σε άμεση ερώτηση του βουλευτή Μ. Λαζαρίδη για το αν θεωρεί “σκάνδαλο” την υπόθεση που εξετάζει η επιτροπή, ο κ. Καραμίχας έκανε σημαντική διάκριση: “Τότε, δεν είχανε τη μορφή της οργάνωσης, του κάτι οργανωμένου, σε σχέση με το σημερινό, που βεβαίως, εάν έχουν φαγωθεί αυτά τα λεφτά που λέει η ευρωπαϊκή εισαγγελία, τι αλλιώς μπορεί να είναι από σκάνδαλο δηλαδή;”
Η διάκριση αυτή αποτελεί κλειδί για την κατανόηση της εξέλιξης των παραβάσεων από μεμονωμένες πράξεις σε οργανωμένο σύστημα με καθοδήγηση, όπως φαίνεται να χαρακτηρίζει τις πρόσφατες καταγγελίες της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. Ο μάρτυρας τόνισε ότι όταν πρόκειται για δημόσιο χρήμα και συμμετέχουν υπηρεσιακοί παράγοντες, τότε μιλάμε για σκάνδαλο και όχι απλή απάτη μεταξύ ιδιωτών.
Πολιτικές αντιδράσεις και ερμηνείες
Η κατάθεση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από όλες τις πλευρές του πολιτικού φάσματος. Πηγές της Νέας Δημοκρατίας επισήμαναν ότι “η πραγματικότητα έρχεται ως αδιάψευστος μάρτυρας να καταρρίψει το αφήγημα όσων υποστηρίζουν ότι το πρόβλημα στον ΟΠΕΚΕΠΕ έχει πρόσφατο και συγκυριακό χαρακτήρα”. Τόνισαν ότι οι ίδιες δομικές παθογένειες, θεσμικές αδυναμίες και η απουσία ουσιαστικών ελέγχων περιγράφονται από όσους είχαν θεσμικό ρόλο στο σύστημα εδώ και δεκαετίες.
Αντίθετα, το ΠΑΣΟΚ εστίασε στην επιβεβαίωση της ύπαρξης σκανδάλου με καθοδήγηση, όπως προκύπτει από τη μαρτυρία και τους διαλόγους των νόμιμων επισυνδέσεων της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. Σύμφωνα με τη θέση του κόμματος, οι στρεβλώσεις των προηγούμενων ετών δεν ήταν συντονισμένες, σε αντίθεση με όσα συμβαίνουν σήμερα, όπου στον ΟΠΕΚΕΠΕ δρα μια εγκληματική οργάνωση.
Ο πρώην υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης Σταύρος Αραχωβίτης, σε συνέντευξή του, τόνισε την ανάγκη για προανακριτική επιτροπή και διευκρίνισε ότι δεν είναι “ούτε εισαγγελέας ούτε δικαστής για να κρίνει το νομικό σκέλος της υπόθεσης”. Επισήμανε ότι το πρόβλημα εντοπίζεται στην κατανομή του εθνικού αποθέματος και όχι στην τεχνική λύση, τονίζοντας ότι “αυτό που έχει χαθεί είναι το ήθος και η αλήθεια”.
Μαθήματα και προοπτικές
Η μαρτυρία του κ. Καραμίχα αναδεικνύει τη σημασία των θεσμικών μεταρρυθμίσεων που έχουν υλοποιηθεί τα τελευταία χρόνια. Η μετάβαση του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ, η χρήση ψηφιακών εργαλείων και η εφαρμογή γεωχωρικών δεδομένων αποτελούν σημαντικά βήματα για την αποφυγή των παλαιών στρεβλώσεων.
Παράλληλα, η υπόθεση υπογραμμίζει την ανάγκη για συνεχή επαγρύπνηση και ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών. Η εμπειρία του παρελθόντος δείχνει ότι όταν ένα σύστημα λειτουργεί χωρίς κανόνες, χωρίς ελέγχους και με θεσμικά κενά, δημιουργούνται συνθήκες που ευνοούν την εκμετάλλευση από επιτήδειους.
Η διερεύνηση της εξεταστικής επιτροπής συνεχίζεται, με στόχο την πλήρη διαλεύκανση των ευθυνών και τη διασφάλιση ότι τέτοια φαινόμενα δεν θα επαναληφθούν στο μέλλον. Η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ αποτελεί ένα σημαντικό μάθημα για τη σημασία της διαφάνειας, των ελέγχων και της θεσμικής αναβάθμισης στη διαχείριση των δημόσιων πόρων.
