Η Ισπανία αντιμετωπίζει ένα οικονομικό παράδοξο: ενώ η χώρα κατέγραψε ισχυρή ανάπτυξη 2,9% το 2025, πολύ πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 1,4%, οι επιχειρηματικές χρεοκοπίες εκτοξεύτηκαν κατά 44,4% στο πρώτο εννιάμηνο του έτους. Αυτή η αντίφαση αποκαλύπτει τις βαθιές αντιθέσεις που χαρακτηρίζουν την ισπανική οικονομία μετά την πανδημία.
Τα στατιστικά στοιχεία είναι εντυπωσιακά: οι πτωχευτικές αιτήσεις αυξήθηκαν από 27.700 στις 40.000, δημιουργώντας ένα κλίμα ανησυχίας στον επιχειρηματικό κόσμο. Το φαινόμενο, αν και παρατηρείται σε όλη την Ευρώπη, φαίνεται ιδιαίτερα έντονο στην Ισπανία λόγω της μεγάλης συγκέντρωσης μικρομεσαίων επιχειρήσεων που επηρεάστηκαν από την κρίση του COVID-19.
Το φάντασμα των “εταιρειών ζόμπι”
Ο κύριος υπεύθυνος για αυτή την έκρηξη χρεοκοπιών είναι οι λεγόμενες “εταιρείες ζόμπι” – επιχειρήσεις που επέζησαν τεχνητά χάρη σε κρατικές ενισχύσεις και χαμηλά επιτόκια κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Σύμφωνα με τα στοιχεία της D&B, στην Ισπανία υπάρχουν ακόμα 35.685 τέτοιες επιχειρήσεις, που αντιπροσωπεύουν το 2,8% των ενεργών εταιρειών της χώρας.
Αυτές οι επιχειρήσεις, κυρίως μικρομεσαίες αλλά και πάνω από 1.300 μεγάλες και 1.600 μεσαίες, βασίζονταν σε δάνεια με ευνοϊκούς όρους για να παραμείνουν ζωντανές. Ωστόσο, με την αύξηση των επιτοκίων και τη σταδιακή απόσυρση των κρατικών μέτρων στήριξης, αδυνατούν πλέον να αντεπεξέλθουν στις υποχρεώσεις τους.
Οι τομείς που πλήττονται περισσότερο είναι η εστίαση, η φιλοξενία και οι κατασκευές – κλάδοι που είχαν δεχθεί σκληρό πλήγμα κατά την πανδημία και στηρίχθηκαν εκτενώς σε κρατικές παρεμβάσεις. Η μείωση της κερδοφορίας σε συνδυασμό με το αυξημένο κόστος χρηματοδότησης οδηγεί σε συνεχή λουκέτα.
Νομοθετικές αλλαγές και νέες προκλήσεις
Η κατάσταση επιδεινώνεται και από άλλους παράγοντες. Οι αλλαγές στην ισπανική νομοθεσία, όπως ο Νόμος 16/2022 για την πρόληψη και αναδιάρθρωση επιχειρήσεων, έχουν συμβάλει στην αύξηση των στατιστικών. Η νέα νομοθεσία εισήγαγε διαδικασίες που καταγράφονται πλέον επίσημα, ειδικά για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες αντιπροσωπεύουν περίπου το 20% της αύξησης των πτωχεύσεων.
Παράλληλα, οι οικονομικοί αναλυτές προειδοποιούν για ένα πιθανό “δεύτερο κύμα” χρεοκοπιών που θα προκύψει από την υιοθέτηση νέων τεχνολογιών και της τεχνητής νοημοσύνης. Οι επιχειρήσεις που δεν επενδύσουν ή δεν προσαρμοστούν στις τεχνολογικές εξελίξεις ενδέχεται να αντιμετωπίσουν σοβαρά προβλήματα βιωσιμότητας.
Η αρχική φάση της τεχνολογικής μετάβασης απαιτεί σημαντικές επενδύσεις που συχνά υπερβαίνουν τα άμεσα οικονομικά οφέλη, δημιουργώντας πρόσθετη πίεση σε επιχειρήσεις που ήδη αντιμετωπίζουν δυσκολίες. Αυτή η τεχνολογική πρόκληση θα διαχωρίσει περαιτέρω τις βιώσιμες από τις μη βιώσιμες επιχειρήσεις.
Η μακροοικονομική εικόνα παραμένει θετική
Παρά τις ανησυχητικές εξελίξεις σε μικροοικονομικό επίπεδο, η συνολική οικονομική εικόνα της Ισπανίας παραμένει ενθαρρυντική. Η ανάπτυξη 2,9% αντικατοπτρίζει την ισχύ βασικών οικονομικών τομέων, όπως ο τουρισμός, οι εξαγωγές και οι νέες τεχνολογίες.
Αυτή η διττή πραγματικότητα – ισχυρή μακροοικονομική ανάπτυξη με ταυτόχρονη αύξηση των επιχειρηματικών αποτυχιών – αποκαλύπτει έναν ευάλωτο επιχειρηματικό ιστό. Οι εταιρείες που επέζησαν τεχνητά κατά την πανδημία εξαφανίζονται σταδιακά, ενώ παράλληλα αναδύονται νέες, πιο ανταγωνιστικές επιχειρήσεις.
Η κατάσταση στην Ισπανία αντικατοπτρίζει ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό φαινόμενο: την αναγκαία αναδιάρθρωση του επιχειρηματικού τοπίου μετά την πανδημία. Οι κρατικές παρεμβάσεις κατά το COVID-19, αν και απαραίτητες για την αποφυγή μιας μαζικής κατάρρευσης, είχαν ως παρενέργεια τη διατήρηση επιχειρήσεων που δεν ήταν πραγματικά βιώσιμες.
Η επιστροφή στις φυσικές συνθήκες της αγοράς, με υψηλότερα επιτόκια και χωρίς κρατικές ενισχύσεις, αποκαλύπτει την πραγματική κατάσταση αυτών των επιχειρήσεων. Αυτή η “κάθαρση” της αγοράς, αν και οδυνηρή για τους εργαζομένους και τους επιχειρηματίες που επηρεάζονται, θεωρείται από πολλούς οικονομολόγους αναγκαία για τη μακροπρόθεσμη υγεία της οικονομίας.
