Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο φέρνει εκ νέου στο προσκήνιο τις εμπορικές εντάσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι απειλές για νέους δασμούς και η γενικότερη στάση της αμερικανικής διοίκησης προκαλούν ανησυχίες για το μέλλον των διατλαντικών σχέσεων, ενώ παράλληλα θέτουν υπό αμφισβήτηση την αποτελεσματικότητα των ευρωπαϊκών αντιμέτρων.
Ο καθηγητής Χρηματοοικονομικής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς Μιχάλης Γκλεζάκος επισημαίνει ότι η Ευρώπη διατηρεί σημαντικά περιθώρια αντίδρασης, καθώς το εμπόριο μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ ξεπερνά τα 1.200 δισεκατομμύρια ευρώ. Σε αντίθεση με την Κίνα που έχει έντονα πλεονασματικό ισοζύγιο, η Ευρώπη παρουσιάζει σχεδόν ισοζυγισμένη εικόνα με πλεόνασμα μόλις 50 δισεκατομμυρίων ευρώ όταν συμπεριλαμβάνονται οι υπηρεσίες.
Το όπλο της Ευρώπης: Το Anti-Coercion Instrument
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει προετοιμάσει το λεγόμενο «εμπορικό μπαζούκα», το Anti-Coercion Instrument, που θεσμοθετήθηκε το 2023. Το εργαλείο αυτό δημιουργήθηκε ως νομικό πλαίσιο αντίδρασης σε κακόβουλες ενέργειες τρίτων που προσπαθούν να επηρεάσουν την ΕΕ πολιτικά ή οικονομικά.
Ωστόσο, ο κ. Γκλεζάκος εκφράζει επιφυλάξεις για την αποτελεσματικότητά του: «Με τον Τραμπ στην εξουσία, όλα αυτά δεν λειτουργούν. Ο άνθρωπος λειτουργεί με δικά του κριτήρια, ίσως και με το θυμικό του. Μπορεί να μη φέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα».
Η ευρωπαϊκή στρατηγική στοχεύει κυρίως στις αμερικανικές τεχνολογικές εταιρείες, τους λεγόμενους “Magnificent 7” (Apple, Microsoft, Google, Amazon, Meta, Tesla, Nvidia), που έχουν τεράστια περιθώρια κέρδους και κάνουν “πάρτι” στην Ευρώπη. Οι εταιρείες αυτές έχουν μακροπρόθεσμα συμβόλαια με κράτη και ιδιωτικές επιχειρήσεις στην ΕΕ, κάτι που τις καθιστά ευάλωτες σε ενδεχόμενους περιορισμούς.
Η αδυναμία της ευρωπαϊκής απάντησης
Ο καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Σωτήρης Σέρμπος αναλύει τους λόγους για τους οποίους ο Τραμπ θεωρεί ότι μπορεί να ασκήσει πίεση στην Ευρώπη. Η ΕΕ δεν “σήκωσε το χαρτί” στην εμπορική συμφωνία, δείχνοντας στον Αμερικανό πρόεδρο ότι δεν έχει αντίπαλο.
«Θεωρεί ότι μπορώ να κάνω την επίδειξη ισχύος απέναντι στους Ευρωπαίους, διότι οι Ευρωπαίοι έως τώρα του έδειξαν ότι δεν έχουν αντίπαλο», εξηγεί ο κ. Σέρμπος. Η στρατηγική του «χαϊδέματος» και της «εξευμενισμού» του Τραμπ από ευρωπαίους ηγέτες οδήγησε στην πρόβλεψη ότι η Ευρώπη θα υποχωρήσει τελικά.
Γεωπολιτικές επιπτώσεις και προηγούμενα
Η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω από την ουκρανική κρίση, που καθιστά την Ευρώπη περισσότερο εξαρτημένη από την αμερικανική υποστήριξη. Ο Τραμπ εκμεταλλεύεται αυτή την ευπάθεια, καθώς η ΕΕ δεν μπορεί εύκολα να αποκοπεί από τη δυτική συμμαχία εν μέσω του πολέμου στην Ουκρανία.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα προηγούμενα που δημιουργούνται από την αμερικανική στάση. Όπως επισημαίνει ο κ. Σέρμπος, η επίκληση εθνικής ασφάλειας για την αιτιολόγηση επεκτατικών βλέψεων μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για άλλες περιφερειακές δυνάμεις. Το παράδειγμα της Γροιλανδίας θα μπορούσε θεωρητικά να χρησιμοποιηθεί από την Τουρκία για να αμφισβητήσει την ελληνική κυριαρχία σε νησιωτικές περιοχές, επικαλούμενη επίσης λόγους εθνικής ασφάλειας.
Εμπορικός πόλεμος και μελλοντικές εξελίξεις
Η εμπορική λογική του Τραμπ γίνεται εμφανής σε κάθε του κίνηση. Από τις επισκέψεις στα Αραβικά Εμιράτα όπου ζητούσε επενδύσεις και δώρα, έως την πρόταση για ετήσια συνδρομή ενός δισεκατομμυρίου ευρώ στο Συμβούλιο Ειρήνης για τη Γάζα, ο Αμερικανός πρόεδρος λειτουργεί με καθαρά εμπορικά κριτήρια.
Οι ελπίδες για αλλαγή πορείας εστιάζονται στις ενδιάμεσες εκλογές, που θα μπορούσαν να στερήσουν από τον Τραμπ την πλειοψηφία σε Βουλή ή Γερουσία, περιορίζοντας έτσι τις δυνατότητές του για αυθαίρετες ενέργειες.
Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός αναμένεται να αποτελέσει κρίσιμη συνάντηση, καθώς ο Τραμπ θα παρευρεθεί με τη μεγαλύτερη αποστολή έως τώρα. Οι συζητήσεις με Ευρωπαίους αξιωματούχους θα δείξουν αν υπάρχουν περιθώρια για διπλωματική επίλυση των διαφορών ή αν η κλιμάκωση είναι αναπόφευκτη.
Η κατάσταση παραμένει ρευστή, με την Ευρώπη να αναζητά τρόπους να ισορροπήσει μεταξύ της ανάγκης διατήρησης της δυτικής συμμαχίας και της προστασίας των δικών της συμφερόντων σε έναν κόσμο όπου οι κανόνες του διεθνούς δικαίου φαίνεται να υποχωρούν μπροστά στην επίδειξη ισχύος.
