Η φιλοδοξία της Ελλάδας να αναδειχθεί σε κεντρικό ενεργειακό κόμβο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης δοκιμάζεται από την ψυχρή υποδοχή που επιφυλάσσει η αγορά στον λεγόμενο «κάθετο διάδρομο» φυσικού αερίου. Στη σημερινή δημοπρασία για τον μήνα Φεβρουάριο, το ενδιαφέρον των εταιρειών ήταν εξαιρετικά περιορισμένο, γεγονός που προκαλεί ερωτηματικά για τη βιωσιμότητα του έργου.
Συγκεκριμένα, υποβλήθηκε μία μόνο προσφορά για μεταφορά 48 μεγαβατωρών (MWh) φυσικού αερίου μέσω της Ρεβυθούσας, ενώ οι άλλες δύο διαθέσιμες οδεύσεις – μέσω του πλωτού σταθμού Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (FSRU) Αλεξανδρούπολης και του αγωγού TAP – δεν προσέλκυσαν καμία προσφορά. Το φαινόμενο δεν είναι νέο, καθώς αντίστοιχο έλλειμμα ενδιαφέροντος είχε καταγραφεί και στις δημοπρασίες του Δεκεμβρίου, όπου δεν υποβλήθηκε καμία προσφορά.
Οι αιτίες της απροθυμίας
Πηγές του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας εντοπίζουν τις αιτίες του περιορισμένου ενδιαφέροντος σε δύο βασικούς παράγοντες. Πρώτον, η διεθνής γεωπολιτική αναστάτωση που εντείνει την αβεβαιότητα στις αγορές ενέργειας, δημιουργώντας ένα περιβάλλον όπου οι επενδυτές διστάζουν να αναλάβουν μεγάλα ρίσκα. Δεύτερον, η αμφίσημη στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία έχει αποφασίσει τη διακοπή του εφοδιασμού με ρωσικό φυσικό αέριο, χωρίς ωστόσο να έχουν ολοκληρωθεί οι απαραίτητες ρυθμιστικές παρεμβάσεις για την ανάδειξη και ομαλή λειτουργία εναλλακτικών οδών εφοδιασμού.
Η κατάσταση αυτή αποκαλύπτει το χάσμα μεταξύ των πολιτικών αποφάσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο και της πραγματικότητας της αγοράς. Ενώ η ΕΕ έχει θέσει φιλόδοξους στόχους για την ενεργειακή ανεξαρτησία από τη Ρωσία, οι μηχανισμοί που θα διευκολύνουν τη μετάβαση σε νέες πηγές εφοδιασμού δεν έχουν ακόμη ωριμάσει. Αυτό δημιουργεί μια παράδοξη κατάσταση όπου υπάρχει θεωρητικά μεγάλη ανάγκη για εναλλακτικές οδούς μεταφοράς φυσικού αερίου, αλλά στην πράξη οι εταιρείες δεν είναι έτοιμες να τις αξιοποιήσουν.
Το στρατηγικό διακύβευμα για την Ελλάδα
Ο κάθετος διάδρομος φυσικού αερίου αποτελεί κεντρικό στοιχείο της ελληνικής στρατηγικής για την ενέργεια. Το σύστημα αγωγών ξεκινά από την Ελλάδα και εκτείνεται προς τα Βαλκάνια, με τελικό προορισμό την Ουκρανία, ενισχύοντας τον ρόλο της χώρας ως ενεργειακού κόμβου στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η επιτυχία του έργου θα μπορούσε να μετατρέψει την Ελλάδα σε σημαντικό παράγοντα στον ενεργειακό χάρτη της περιοχής, φέρνοντας σημαντικά οικονομικά και γεωπολιτικά οφέλη.
Ωστόσο, η αδυναμία προσέλκυσης επενδυτικού ενδιαφέροντος θέτει υπό αμφισβήτηση τη βιωσιμότητα αυτής της στρατηγικής, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα. Το γεγονός ότι ακόμη και η Ρεβυθούσα, που αποτελεί τον πιο ώριμο και δοκιμασμένο κρίκο της αλυσίδας, προσέλκυσε μόνο μία περιορισμένη προσφορά, δείχνει το μέγεθος των προκλήσεων που αντιμετωπίζει το έργο.
Προοπτικές και προσδοκίες
Παρά τα αποθαρρυντικά στοιχεία των τελευταίων δημοπρασιών, πηγές του ΥΠΕΝ εμφανίζονται συγκρατημένα αισιόδοξες για το μέλλον. Η εκτίμησή τους είναι ότι η σταδιακή αποσαφήνιση του ευρωπαϊκού πλαισίου και η σταθεροποίηση του γεωπολιτικού περιβάλλοντος ενδέχεται να ενισχύσουν το ενδιαφέρον για τον κάθετο διάδρομο στο επόμενο διάστημα.
Η αισιοδοξία αυτή βασίζεται στην πεποίθηση ότι η τρέχουσα κατάσταση είναι προσωρινή και αντανακλά κυρίως την αβεβαιότητα που επικρατεί στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Καθώς η ΕΕ θα προχωρά στην ολοκλήρωση των ρυθμιστικών της παρεμβάσεων και οι εταιρείες θα προσαρμόζονται στη νέα πραγματικότητα, αναμένεται ότι το ενδιαφέρον για εναλλακτικές οδούς μεταφοράς φυσικού αερίου θα αυξηθεί σημαντικά.
Ωστόσο, η επιτυχία του εγχειρήματος θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από εξωγενείς παράγοντες που δεν ελέγχει η Ελλάδα. Η εξέλιξη της γεωπολιτικής κατάστασης, οι αποφάσεις της ΕΕ για το ενεργειακό μέλλον της ηπείρου και η στάση των μεγάλων ενεργειακών εταιρειών θα παίξουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του ενδιαφέροντος για τον κάθετο διάδρομο.
Η κατάσταση αναδεικνύει την πολυπλοκότητα των σύγχρονων ενεργειακών έργων, όπου η τεχνική βιωσιμότητα δεν αρκεί για την επιτυχία. Οι γεωπολιτικές εξελίξεις, το ρυθμιστικό περιβάλλον και η στρατηγική των εταιρειών αποτελούν εξίσου σημαντικούς παράγοντες που καθορίζουν την επιτυχία ή την αποτυχία ενός έργου. Για την Ελλάδα, το στοίχημα παραμένει ανοιχτό, με την προσδοκία ότι οι συνθήκες θα βελτιωθούν στο εγγύς μέλλον.
