Σε μια κρίσιμη στροφή στις αμερικανο-ιρανικές σχέσεις, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ επιβεβαίωσε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις με το Ιράν, την ίδια στιγμή που αναπτύσσει ισχυρή ναυτική δύναμη στον Περσικό Κόλπο. Η διπλωματική αυτή κίνηση έρχεται μετά από εβδομάδες κλιμάκωσης της έντασης λόγω της βίαιης καταστολής αντικυβερνητικών διαδηλώσεων στην Ισλαμική Δημοκρατία.
«Το Ιράν μιλάει μαζί μας και θα δούμε αν μπορούμε να κάνουμε κάτι, διαφορετικά θα δούμε τι θα συμβεί», δήλωσε ο Τραμπ, προσθέτοντας χαρακτηριστικά: «Έχουμε έναν μεγάλο στόλο που κατευθύνεται προς τα εκεί». Ο Αμερικανός πρόεδρος αποκάλυψε ότι η ναυτική δύναμη που στέλνεται στην περιοχή είναι μεγαλύτερη από εκείνη που είχε χρησιμοποιηθεί σε παρελθούσες επιχειρήσεις.
Ιρανικές αντιδράσεις και διπλωματικά σήματα
Από την πλευρά της, η Τεχεράνη φαίνεται να ανταποκρίνεται θετικά στις διπλωματικές προσεγγίσεις. Ο Αλί Λαριτζανί, γραμματέας του ανώτατου οργάνου ασφαλείας του Ιράν, έκανε λόγο για «πρόοδο προς τις διαπραγματεύσεις» με τις ΗΠΑ, τονίζοντας ότι «σε αντίθεση με την πολεμική προπαγάνδα που δημιουργείται τεχνητά από μέσα ενημέρωσης, η δημιουργία ενός πλαισίου για διαπραγματεύσεις προχωρά».
Η δήλωση του Λαριτζανί έγινε μετά τη συνάντησή του με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν στη Μόσχα, γεγονός που υποδηλώνει πιθανή διεθνή διάσταση στις εξελίξεις. Ταυτόχρονα, ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Αμπάς Αραγκτσί κάλεσε τον Τραμπ να χαμηλώσει τους τόνους, προειδοποιώντας ότι ενδεχόμενα στρατιωτικά πλήγματα θα μπορούσαν να προκαλέσουν γενικευμένη σύγκρουση.
Το κλίμα επιδεινώθηκε προσωρινά όταν σημειώθηκαν εκρήξεις σε δύο ιρανικές πόλεις, με τουλάχιστον πέντε νεκρούς συνολικά. Ωστόσο, οι αρχές απέδωσαν τα συμβάντα σε διαρροές αερίου, ενώ δύο Ισραηλινοί αξιωματούχοι διαβεβαίωσαν ότι το Ισραήλ δεν ενεπλάκη στις εκρήξεις.
Πυρηνικό πρόγραμμα και αμερικανικές απαιτήσεις
Το επίκεντρο των διαπραγματεύσεων αναμένεται να είναι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και η περιφερειακή του δραστηριότητα. Η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώκει μια αυστηρότερη συμφωνία σε σχέση με εκείνη της εποχής Ομπάμα, την οποία ο ίδιος είχε ακυρώσει κατά την πρώτη του θητεία.
Οι αμερικανικές απαιτήσεις περιλαμβάνουν τον πλήρη τερματισμό του εμπλουτισμού ουρανίου, περιορισμούς στο πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων και τη διακοπή της στήριξης σε ένοπλες οργανώσεις στη Μέση Ανατολή. Η Τεχεράνη έχει απορρίψει σταθερά αυτές τις απαιτήσεις στο παρελθόν, όμως η παρούσα πίεση φαίνεται να δημιουργεί νέα δεδομένα.
Ο Τραμπ υποστήριξε ότι είχε πείσει την ιρανική ηγεσία να υποχωρήσει από μαζικές εκτελέσεις διαδηλωτών, εκφράζοντας την πεποίθηση ότι η Τεχεράνη αναζητά συμφωνία για να αποφύγει μελλοντικά στρατιωτικά πλήγματα. «Αν κάνουμε συμφωνία, καλώς. Αν όχι, θα δούμε τι θα συμβεί», δήλωσε από τον Λευκό Οίκο.
Από την πλευρά του, ο Αραγκτσί τόνισε ότι το Ιράν είναι «εξίσου έτοιμο για πόλεμο όσο και για διαπραγματεύσεις» με τις Ηνωμένες Πολιτείες, υπογραμμίζοντας ότι η χώρα είναι «ακόμη πιο προετοιμασμένη απ’ ό,τι πριν από τον πόλεμο των 12 ημερών» – αναφερόμενος στη σύγκρουση του περασμένου Ιουνίου με το Ισραήλ.
Παράλληλα, ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν κατηγόρησε τις ΗΠΑ, το Ισραήλ και ευρωπαϊκές χώρες ότι εκμεταλλεύτηκαν τα οικονομικά προβλήματα της χώρας και υποκίνησαν την κοινωνική αναταραχή που οδήγησε στις πρόσφατες διαδηλώσεις. Σύμφωνα με διαφορετικές εκτιμήσεις, οι νεκροί από την καταστολή ανέρχονται μεταξύ 3.100 και 6.500.
Οι σχέσεις Ουάσιγκτον-Τεχεράνης βρίσκονται σε κρίσιμο σταυροδρόμι. Ενώ και οι δύο πλευρές εκφράζουν διάθεση για διάλογο, οι θεμελιώδεις διαφορές παραμένουν. Η στρατιωτική πίεση που ασκούν οι ΗΠΑ με την ανάπτυξη ναυτικών δυνάμεων στον Κόλπο συνδυάζεται με διπλωματικές προσεγγίσεις, δημιουργώντας ένα πολύπλοκο παιχνίδι που θα κρίνει τη σταθερότητα στη Μέση Ανατολή.
