Η στρατηγική σιωπή που τηρεί το Ισραήλ απέναντι στις αυξανόμενες αμερικανικές απειλές κατά του Ιράν δεν είναι τυχαία. Πίσω από την επιδερμική αυτοσυγκράτηση κρύβεται μια από τις σημαντικότερες διπλωματικές στιγμές των τελευταίων δεκαετιών για τη μεσανατολική ισορροπία δυνάμεων.
Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου, που εδώ και χρόνια θεωρεί την Τεχεράνη ως την κύρια απειλή για την ασφάλεια του Ισραήλ, αντιλαμβάνεται τη νέα αμερικανική προσέγγιση ως μια “χρυσή ευκαιρία” που δεν μπορεί να σπαταληθεί. Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο έχει αναζωπυρώσει τις ελπίδες της ισραηλινής ηγεσίας για μια οριστική επίλυση του ιρανικού ζητήματος.
Διπλωματία στο παρασκήνιο
Παρά τη δημόσια σιωπή, οι επαφές μεταξύ Ιερουσαλήμ και Ουάσινγκτον είναι έντονες. Η πρόσφατη συνάντηση του επικεφαλής της ισραηλινής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών, Σλόμι Μπίντερ, με Αμερικανούς συναδέλφους του στις ΗΠΑ αποκαλύπτει τη σημασία που αποδίδουν οι δύο χώρες στον συντονισμό των ενεργειών τους.
Οι συζητήσεις επικεντρώνονται σε πιθανούς στόχους στο Ιράν, με το Ισραήλ να προωθεί μια μαξιμαλιστική προσέγγιση που θα οδηγήσει σε αλλαγή καθεστώτος. Η ισραηλινή ηγεσία πιστεύει ότι περιορισμένα χτυπήματα ή νέες διαπραγματεύσεις θα αφήσουν το πρόβλημα ανεπίλυτο, ενδεχομένως επιδεινώνοντας την κατάσταση.
Ο Ντάνι Κιτρινόβιτς, πρώην στέλεχος των Υπηρεσιών Πληροφοριών Άμυνας του Ισραήλ και νυν ερευνητής στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας, εξηγεί τη λογική αυτής της στάσης: “Το να βρίσκεται σε αυτή τη θέση, με τις ΗΠΑ να έχουν τόσες πολλές δυνάμεις στον Κόλπο και τον Τραμπ να είναι τόσο κοντά στο να επιτεθεί στο Ιράν, είναι μια χρυσή στιγμή που δεν μπορεί να αφήσει να περάσει.”
Τα οφέλη της αλλαγής καθεστώτος
Από ισραηλινή σκοπιά, η ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος θα επέφερε πολλαπλά στρατηγικά οφέλη. Πρωτίστως, θα τερμάτιζε την απειλή των ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων και την πιθανότητα απόκτησης πυρηνικών όπλων από την Τεχεράνη. Επιπλέον, θα αποδυνάμωνε σημαντικά τις φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές όπως η Χεζμπολάχ, που διαθέτει έως και 25.000 πυραύλους και ρουκέτες στον Λίβανο.
Η εμπειρία του 12ήμερου πολέμου του 2023 έδειξε στο Ισραήλ τόσο τις δυνατότητες όσο και την αποφασιστικότητα του Ιράν. Οι εκατοντάδες βαλλιστικοί πύραυλοι που έπληξαν ισραηλινές πόλεις, σκοτώνοντας τουλάχιστον 28 άτομα, απέδειξαν ότι το Ιράν είναι ικανό για καταστροφικά αντίποινα.
Ο βουλευτής Μοσέ Τουρ-Παζ, μέλος της Επιτροπής Άμυνας του ισραηλινού κοινοβουλίου, εκφράζει την κυρίαρχη άποψη: “Όταν έχεις να κάνεις με το απόλυτο κακό, δεν ενεργείς περιοριστικά.”
Οι κίνδυνοι της αβεβαιότητας
Ωστόσο, η προοπτική αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν φέρει και σημαντικούς κινδύνους αποσταθεροποίησης. Χωρίς εμφανείς ρωγμές στη στρατιωτική και κληρική συμμαχία γύρω από τον Ανώτατο Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, και με ένα διασπασμένο κίνημα αντιπολίτευσης, δεν είναι σαφές ποιος θα αναλάβει τον έλεγχο της χώρας.
Η πιθανότητα ενός χαοτικού εμφυλίου πολέμου δεν θα ήταν απλώς καταστροφική για τους Ιρανούς, αλλά θα μπορούσε να παρασύρει ολόκληρη την περιοχή σε μια σπείρα βίας. Επιπλέον, ένας νεότερος διάδοχος από την ίδια κυβερνώσα ελίτ δεν θα ήταν απαραίτητα πιο ευέλικτος απέναντι στο Ισραήλ.
Η ιδεολογική προσήλωση του Ιράν στο πυρηνικό του πρόγραμμα, που χρονολογείται από την εποχή του Σάχη τη δεκαετία του 1970, έχει καταστεί κεντρικό στοιχείο της εθνικής ταυτότητας της χώρας. Η άρνηση συμβιβασμού σε αυτό το ζήτημα έχει οδηγήσει σε οικονομική κατάρρευση, αλλά το καθεστώς επιμένει να το παρουσιάζει ως αναφαίρετο κυριαρχικό δικαίωμα.
Ο καθηγητής Αλί Ανσαρί του πανεπιστημίου Σεντ Άντριους χαρακτηρίζει την ιρανική στάση “βαθιά ιδεολογική, σχεδόν μια εμμονή με το εθνικό κύρος”, που εξυπηρετεί πολιτικούς σκοπούς αλλά στερείται λογικής βάσης.
Για τον Νετανιάχου, που αντιμετωπίζει εκλογές φέτος και προσπαθεί να αποκαταστήσει την κατεστραμμένη εικόνα του ως “κύριος Ασφάλεια” του Ισραήλ μετά τις επιθέσεις της Χάμας, η αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν θα αποτελούσε πολιτικό θρίαμβο. Όπως παρατηρεί ο Κιτρινόβιτς: “Ο Νετανιάχου δεν ενδιαφέρεται καθόλου για το τι θα συμβεί την επόμενη μέρα μετά τον Χαμενεΐ. Θέλει να δείξει ότι, μαζί με τον Τραμπ, κατέστρεψε το ιρανικό καθεστώς.”
Η εξέλιξη αυτής της κρίσης θα καθορίσει όχι μόνο το μέλλον των σχέσεων Ισραήλ-Ιράν, αλλά και τη γεωπολιτική ισορροπία σε μια από τις πιο ευαίσθητες περιοχές του κόσμου.
