Η γεωπολιτική σκακιέρα της Μέσης Ανατολής βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι, καθώς το Ισραήλ φαίνεται να πιέζει τις Ηνωμένες Πολιτείες για μια ριζική αλλαγή στο ιρανικό καθεστώς. Η στρατηγική σιωπή που τηρεί ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου απέναντι στις αμερικανικές στρατιωτικές κινήσεις στον Περσικό Κόλπο αποκαλύπτει, σύμφωνα με αναλυτές, μια προσεκτικά σχεδιασμένη προσέγγιση που στοχεύει στην πλήρη ανατροπή της ηγεσίας της Τεχεράνης.
Ο πρώην αξιωματούχος των ισραηλινών υπηρεσιών πληροφοριών και νυν ερευνητής για το Ιράν, Ντάνι Κιτρινόβιτς, χαρακτηρίζει την παρούσα συγκυρία ως “χρυσή ευκαιρία” για το Ισραήλ. Η συγκέντρωση τόσο μεγάλων αμερικανικών δυνάμεων στον Κόλπο δημιουργεί, για πρώτη φορά εδώ και χρόνια, τις προϋποθέσεις για μια αποφασιστική στρατιωτική επέμβαση που θα μπορούσε να αλλάξει το γεωπολιτικό τοπίο της περιοχής.
Στρατηγική σιωπή και παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις
Η δημόσια σιωπή του Νετανιάχου δεν σημαίνει απραξία. Αντιθέτως, εντατικές συζητήσεις διεξάγονται στο παρασκήνιο μεταξύ ισραηλινών και αμερικανικών αξιωματούχων. Η πρόσφατη συνάντηση του επικεφαλής της ισραηλινής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών, Σλόμι Μπίντερ, με αμερικανούς συναδέλφους του επικεντρώθηκε, σύμφωνα με ισραηλινά μέσα, σε πιθανούς στόχους εντός του ιρανικού εδάφους.
Για το Ισραήλ, η ανατροπή του καθεστώτος Χαμενεΐ θα σήμαινε την εξάλειψη της κύριας απειλής που αντιμετωπίζει. Η απαλλαγή από τους ιρανικούς βαλλιστικούς πυραύλους και την πιθανότητα ανάπτυξης πυρηνικών όπλων από την Τεχεράνη αποτελεί τον πρωταρχικό στόχο της ισραηλινής στρατηγικής. Παράλληλα, μια τέτοια εξέλιξη θα αποδυνάμωνε σημαντικά τις φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές, όπως η Χεζμπολάχ, που διαθέτει εκτιμώμενα 25.000 πυραύλους και ρουκέτες στα σύνορα με τον Λίβανο.
Περιορισμένες επιλογές για την Ουάσιγκτον
Παρά την εντυπωσιακή στρατιωτική συγκέντρωση στον Περσικό Κόλπο, οι επιλογές του προέδρου Τραμπ δεν είναι ούτε πολλές ούτε εύκολες. Η αργή συσσώρευση ναυτικών δυνάμεων έχει στερήσει από το Πεντάγωνο το στοιχείο του αιφνιδιασμού, ενώ το ιρανικό καθεστώς βρίσκεται σε υψηλή επιφυλακή από τον 12ήμερο πόλεμο με το Ισραήλ.
Ο Τραμπ αντιμετωπίζει ένα δίλημμα: περιορισμένα στοχευμένα χτυπήματα ή ευρύτερη στρατιωτική επέμβαση με στόχο την αλλαγή καθεστώτος. Η πρώτη επιλογή ενδέχεται να αφήσει το καθεστώς στη θέση του, ενώ η δεύτερη εμπεριέχει τεράστιους κινδύνους για την περιοχή. Χωρίς εμφανείς ρωγμές στη στρατιωτική και κληρική συμμαχία γύρω από τον Χαμενεΐ και με διασπασμένο αντιπολιτευτικό κίνημα, δεν είναι σαφές ποιος θα αναλάβει τον έλεγχο σε περίπτωση πτώσης του ισλαμικού καθεστώτος.
Νέες εκρήξεις εντείνουν την ένταση
Εν μέσω αυτής της κλιμάκωσης, φονικές εκρήξεις συγκλόνισαν το Ιράν το Σάββατο, προσθέτοντας νέα δεδομένα στην κρίση. Στο νότιο ιρανικό λιμάνι Μπαντάρ Αμπάς, στρατηγικής σημασίας λόγω της θέσης του στα Στενά του Ορμούζ, έκρηξη σε κτίριο είχε ως αποτέλεσμα έναν νεκρό και 14 τραυματίες. Λίγες ώρες αργότερα, δεύτερη έκρηξη στην πόλη Αχβάζ, κοντά στα ιρακινά σύνορα, στοίχισε τη ζωή σε τέσσερις ανθρώπους.
Αν και ισραηλινοί αξιωματούχοι αρνήθηκαν κάθε εμπλοκή στα περιστατικά, οι εκρήξεις αυτές υπογραμμίζουν την ευαλωτότητα του ιρανικού καθεστώτος. Το λιμάνι του Μπαντάρ Αμπάς, που διαχειρίζεται σημαντικό μέρος του ιρανικού εμπορίου μέσω των Στενών του Ορμούζ – διαδρομή που μεταφέρει το ένα πέμπτο του παγκόσμιου θαλάσσιου πετρελαίου – είχε υποστεί και τον περασμένο Απρίλιο μεγάλη έκρηξη με δεκάδες νεκρούς.
Οι εξελίξεις των επόμενων εβδομάδων θα καθορίσουν όχι μόνο το μέλλον του ιρανικού καθεστώτος, αλλά και την ισορροπία δυνάμεων σε μια από τις πιο ασταθείς περιοχές του πλανήτη. Η “χρυσή ευκαιρία” που βλέπει το Ισραήλ μπορεί να αποδειχθεί είτε η αρχή μιας νέας εποχής στη Μέση Ανατολή, είτε η απαρχή μιας ακόμη πιο χαοτικής περιόδου με απρόβλεπτες συνέπειες για εκατομμύρια ανθρώπους.
