Με βιντεοσκοπημένο μήνυμα, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε την έναρξη μιας από τις σημαντικότερες θεσμικές διαδικασίες της χώρας: την αναθεώρηση του Συντάγματος του 1975. Η ανακοίνωση πυροδότησε άμεσα την κινητοποίηση των κοινοβουλευτικών ομάδων και προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από την αντιπολίτευση.
Ο πρωθυπουργός, σε επιστολή που απέστειλε στους βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας, ζήτησε να καταθέσουν τις προτάσεις τους έως το τέλος Μαρτίου, ώστε τον Απρίλιο να ξεκινήσουν οι εργασίες της Επιτροπής Αναθεώρησης του Συντάγματος. Στο μήνυμά του, ο Μητσοτάκης τόνισε ότι “είναι καιρός να τολμήσουμε μεγάλες τομές”, επισημαίνοντας την ανάγκη προσαρμογής του θεσμικού πλαισίου στις σύγχρονες προκλήσεις, όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη και η κλιματική κρίση.
Η πολύπλοκη κοινοβουλευτική διαδικασία
Η διαδικασία αναθεώρησης του Συντάγματος χαρακτηρίζεται από αυστηρούς κανόνες και πολλαπλά στάδια. Σύμφωνα με το Σύνταγμα και τον Κανονισμό της Βουλής, οποιαδήποτε πρόταση πρέπει να υποστηρίζεται από τουλάχιστον 50 υπογραφές βουλευτών για να εισαχθεί στη διαδικασία. Αυτό σημαίνει ότι και τα κόμματα της αντιπολίτευσης μπορούν να καταθέσουν δικές τους προτάσεις.
Οι προτάσεις θα κατατεθούν στον Πρόεδρο της Βουλής Νικήτα Κακλαμάνη, ο οποίος θα τις διανείμει στους βουλευτές και θα τις παραπέμψει στην Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος. Η Επιτροπή αυτή λειτουργεί με τις διαδικασίες των Διαρκών Κοινοβουλευτικών Επιτροπών και έχει συνθετικό και μη δεσμευτικό χαρακτήρα, καθώς μπορεί να προσθέσει νέες διατάξεις πέρα από τις αρχικές προτάσεις.
Η Έκθεση της Επιτροπής θα εισαχθεί στην Ολομέλεια για συζήτηση και λήψη απόφασης. Ακολουθούν δύο κρίσιμες ψηφοφορίες που απέχουν έναν μήνα μεταξύ τους, με ονομαστική ψηφοφορία για κάθε διάταξη. Κάθε διάταξη χρειάζεται 151 θετικές ψήφους στις δύο ψηφοφορίες για να προωθηθεί στην επόμενη Αναθεωρητική Βουλή.
Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο κανόνας που προβλέπει ότι διατάξεις που λάβουν 180 και άνω ψήφους στην προτείνουσα Βουλή, θα χρειάζονται μόνο 151 ψήφους στην Αναθεωρητική Βουλή για να τροποποιηθούν. Αντίθετα, όσες λάβουν ακριβώς 151 ψήφους, θα χρειάζονται τουλάχιστον 180 ψήφους στη δεύτερη Βουλή.
Έντονες αντιδράσεις από την αντιπολίτευση
Η ανακοίνωση του πρωθυπουργού προκάλεσε άμεσες και έντονες αντιδράσεις από τα κόμματα της αντιπολίτευσης, με κάθε κόμμα να διατυπώνει τις δικές του θέσεις και ενστάσεις.
Το ΠΑΣΟΚ, μέσω του εκπροσώπου Τύπου Κώστα Τσουκαλά, ανακοίνωσε ότι θα καταθέσει δική του πρόταση για τη συνταγματική αναθεώρηση, επιδιώκοντας συνεννόηση με ΣΥΡΙΖΑ και Νέα Αριστερά για την αλλαγή του άρθρου 86. Ωστόσο, εκφράστηκε αρνητικά για το άρθρο 16, τονίζοντας ότι δεν θα δώσει “λευκή επιταγή” σε μια κυβέρνηση που “τους θεσμούς του κάνει ό,τι νομίζει”.
Η Νέα Αριστερά χαρακτήρισε την πρωτοβουλία ως “μπάζωμα” και όχι πραγματική συνταγματική αναθεώρηση. Σε ανακοίνωσή της, το κόμμα κατήγγειλε ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να “συνταγματοποιήσει τις ολέθριες επιλογές της”, αναφέροντας ειδικά την αλλαγή του άρθρου 16 για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, του άρθρου 86 για τη δίωξη υπουργών, του άρθρου 103 για τη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων και του άρθρου 24 για το περιβάλλον.
Ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Σωκράτης Φάμελλος, χαρακτήρισε “υποκρισία” του Μητσοτάκη να μιλά για αναθεώρηση του Συντάγματος που “έχει καταστρατηγήσει επανειλημμένα και βάναυσα”. Ο Φάμελλος τόνισε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ έχει επεξεργασμένες προτάσεις για αλλαγές που θα κατοχυρώνουν τα δημόσια αγαθά, τις Ανεξάρτητες Αρχές, το κράτος δικαίου και τα εργασιακά δικαιώματα.
Η διαδικασία που ξεκινά αναμένεται να διαρκέσει αρκετούς μήνες, με τη συζήτηση να εστιάζει σε κρίσιμα θέματα όπως η λειτουργία της Δικαιοσύνης, η προστασία του περιβάλλοντος, η ανώτατη εκπαίδευση και η μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων. Το αποτέλεσμα θα κρίνει όχι μόνο τη μορφή του θεσμικού πλαισίου της χώρας, αλλά και την ικανότητα των πολιτικών δυνάμεων να συγκλίνουν σε θέματα εθνικής σημασίας.
