Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκφράζει ανοιχτά την ανησυχία του για το ενδεχόμενο μιας νέας πανδημίας γρίπης, αυτή τη φορά προερχόμενης από ζώα. Η προειδοποίηση αφορά κυρίως τη γρίπη των πτηνών, η οποία τους τελευταίους μήνες εμφανίζει αυξημένη δραστηριότητα σε ανθρώπινο πληθυσμό, πυροδοτώντας ένα κύμα ανησυχίας στη διεθνή ιατρική κοινότητα.
25 κρούσματα ζωονόσου σε έξι χώρες
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία που δημοσιοποίησε ο ΠΟΥ, από τον περασμένο Σεπτέμβριο μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί 25 περιπτώσεις ανθρώπων που προσβλήθηκαν από γρίπη ζώων, σε έξι διαφορετικές χώρες. Οι περισσότεροι από αυτούς εκτέθηκαν στον ιό απευθείας από μολυσμένα ζώα ή το περιβάλλον τους, ενώ δεν καταγράφηκε μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Παρά το γεγονός ότι ο αριθμός αυτός μπορεί να φαίνεται μικρός, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η εξέλιξη των ιών της γρίπης στα ζώα δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μια πιθανή μετάλλαξη που θα επιτρέψει την εύκολη μετάδοση μεταξύ ανθρώπων. Αυτό ακριβώς είναι το σενάριο που φοβούνται περισσότερο οι επιστήμονες.
Η δρ Βαν Κερκχόβε προειδοποιεί
Η προσωρινή διευθύντρια του τμήματος Διαχείρισης Επιδημιών και Πανδημιών του ΠΟΥ, δρ Μαρία Βαν Κερκχόβε, εξήγησε ότι οι μεταλλάξεις του ιού της γρίπης απαιτούν μόνιμη επαγρύπνηση. Το παγκόσμιο σύστημα επιτήρησης GISRS, που λειτουργεί εδώ και 75 χρόνια, παρέχει δεδομένα σε πραγματικό χρόνο από 140 έως 160 χώρες, συλλέγοντας περίπου 10 με 12 εκατομμύρια δείγματα ετησίως.
Όπως τόνισε η ίδια, οι τελευταίες συστάσεις των ειδικών περιλαμβάνουν μια ειδική έκθεση για τη γρίπη που προέρχεται από ζώα, με τα γενετικά χαρακτηριστικά των τελευταίων στελεχών, συνοδευόμενη από συστάσεις για την ανάπτυξη εμβολίων πρόληψης πανδημίας. Ιδιαίτερη σύσταση γίνεται για τον ιό της γρίπης των πτηνών Α Η9Ν2, ο οποίος θεωρείται ένας από τους πλέον επικίνδυνους υποψηφίους.
Ο υπότυπος Κ που κυριάρχησε φέτος
Στην τρέχουσα χειμερινή περίοδο, ο υπότυπος Κ της γρίπης ήταν αυτός που επικράτησε παγκοσμίως. Πρόκειται για τον ιό Α Η3Ν2 J.2.4.1, ο οποίος εμφανίστηκε τον Ιούλιο και τον Αύγουστο του 2025 και εξαπλώθηκε ταχύτατα σε ολόκληρο τον κόσμο. Το κύμα της γρίπης έφτασε γρηγορότερα και με μεγαλύτερη ένταση σε πολλές χώρες σε σύγκριση με προηγούμενες χρονιές.
Αξίζει να σημειωθεί ότι ο συγκεκριμένος υπότυπος προέρχεται από τη γρίπη των πτηνών Α Η3Ν2, γεγονός που καταδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο οι ιοί των ζώων μπορούν να μεταπηδήσουν και να προσαρμοστούν στον ανθρώπινο πληθυσμό.
Τι αλλάζει στα εμβόλια για το 2026-2027
Ο ΠΟΥ συνιστά τη συμπερίληψη του υπότυπου Κ στο εμβόλιο της χειμερινής περιόδου 2026-2027 για το βόρειο ημισφαίριο. Συγκεκριμένα, τα νέα αντιγριπικά εμβόλια θα πρέπει να περιλαμβάνουν τρεις βασικούς τύπους ιού:
Για τα εμβόλια που παράγονται σε αυγά, συστήνονται οι ιοί A/Missouri/11/2025 (H1N1), A/Darwin/1454/2025 (H3N2) και B/Tokyo/EIS13-175/2025. Αντίστοιχα, για τα εμβόλια που παράγονται με κυτταρική καλλιέργεια ή ανασυνδυασμένη πρωτεΐνη, οι συστάσεις περιλαμβάνουν ελαφρώς διαφορετικά στελέχη, μεταξύ των οποίων ο A/Darwin/1415/2025 (H3N2) και ο B/Pennsylvania/14/2025.
Επιπλέον, στο νέο εμβόλιο θα περιλαμβάνεται και ο τύπος γρίπης Β, παρά τον περιορισμένο αντίκτυπό του στην τρέχουσα σεζόν, λόγω των πιθανών μεταλλάξεων που θα μπορούσαν να τον καταστήσουν πιο επικίνδυνο.
Τα νούμερα που ανησυχούν
Τα στατιστικά στοιχεία της γρίπης παραμένουν εντυπωσιακά ακόμα και χωρίς το σενάριο μιας πανδημίας. Κάθε χρόνο καταγράφονται περίπου ένα δισεκατομμύριο κρούσματα παγκοσμίως, εκ των οποίων 3 έως 5 εκατομμύρια νοσούν βαριά. Ο αριθμός των θανάτων κυμαίνεται μεταξύ 290.000 και 650.000 ετησίως, καθιστώντας τη γρίπη μια από τις πιο θανατηφόρες μολυσματικές ασθένειες.
Αυτό που κάνει τη φετινή προειδοποίηση ιδιαίτερα σημαντική είναι η αυξανόμενη συχνότητα εμφάνισης ζωονόσων, δηλαδή ασθενειών που μεταπηδούν από τα ζώα στον άνθρωπο. Η τάση αυτή, σε συνδυασμό με τη δυνατότητα του ιού της γρίπης να μεταλλάσσεται ραγδαία, δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα που οι επιστήμονες παρακολουθούν με ιδιαίτερη προσοχή.
Γιατί η ετοιμότητα είναι κρίσιμη
Η διεθνής κοινότητα έμαθε με σκληρό τρόπο κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 ότι η έγκαιρη προετοιμασία αποτελεί κλειδί για την αντιμετώπιση υγειονομικών κρίσεων. Ο ΠΟΥ, μέσω των νέων συστάσεών του, επιδιώκει να εξασφαλίσει ότι η παγκόσμια κοινότητα δεν θα βρεθεί απροετοίμαστη σε περίπτωση που ένα ζωικό στέλεχος γρίπης αποκτήσει τη δυνατότητα εύκολης μετάδοσης μεταξύ ανθρώπων.
Η ανάπτυξη εμβολίων ειδικά σχεδιασμένων για τα πλέον πιθανά στελέχη ζωικής γρίπης αποτελεί προληπτικό μέτρο που, σύμφωνα με τους ειδικούς, μπορεί να κάνει τη διαφορά μεταξύ μιας ελεγχόμενης κατάστασης και μιας καταστροφικής πανδημίας. Οι πολίτες καλούνται να συνεχίσουν τον ετήσιο αντιγριπικό εμβολιασμό τους, ιδιαίτερα οι ευπαθείς ομάδες, και να παραμένουν ενημερωμένοι για τις εξελίξεις.
