Η γενικευμένη σύγκρουση στο Ιράν δεν αφορά μόνο τη Μέση Ανατολή. Μια από τις χώρες που κινδυνεύουν να πληρώσουν το βαρύτερο τίμημα βρίσκεται ακριβώς δίπλα, σε απόσταση 534 χιλιομέτρων κοινών συνόρων: η Τουρκία. Αυτό προκύπτει από την άμεση ανάλυση που δημοσίευσε η διεθνής εταιρεία στρατηγικών συμβούλων Teneo, η οποία χαρτογραφεί τους πολυεπίπεδους κινδύνους που αντιμετωπίζει η Άγκυρα εν μέσω της πρωτοφανούς κλιμάκωσης.
Το Ιράν ως γεωστρατηγικό «ανάχωμα»
Σύμφωνα με την Teneo, το Ιράν δεν αποτελεί απλώς μια γειτονική χώρα για την Τουρκία, αλλά λειτουργεί ως κρίσιμο γεωστρατηγικό «ανάχωμα» που μέχρι σήμερα περιόριζε μεταναστευτικές ροές, ενεργειακές πιέσεις και απειλές ασφαλείας στα ανατολικά σύνορα της χώρας. Μια σοβαρή αποσταθεροποίηση ή, ακόμη χειρότερα, κατάρρευση κρατικών δομών στην Τεχεράνη, θα μπορούσε να πυροδοτήσει αλυσιδωτές αντιδράσεις σε τέσσερα τουλάχιστον κρίσιμα πεδία.
Το μεταναστευτικό «τσουνάμι» που απειλεί
Το πρώτο και πλέον άμεσο ρίσκο αφορά τις μεταναστευτικές ροές. Το Ιράν φιλοξενεί επισήμως τουλάχιστον 750.000 Αφγανούς πρόσφυγες, σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, ενώ οι πραγματικοί αριθμοί εκτιμάται ότι αγγίζουν τα 3,8 εκατομμύρια. Σε περίπτωση κατάρρευσης των κρατικών μηχανισμών, ένα σημαντικό μέρος αυτού του πληθυσμού, μαζί με εκατομμύρια Ιρανούς πολίτες, θα μπορούσε να κινηθεί προς τα δυτικά.
Για την Τουρκία, η οποία ήδη δοκιμάζεται από υψηλό πληθωρισμό και έντονο αντιμεταναστευτικό κλίμα στο εσωτερικό της, μια νέα μαζική εισροή θα αποτελούσε παράγοντα πολιτικής και κοινωνικής αποσταθεροποίησης. Η Άγκυρα θεωρεί εδώ και χρόνια το Ιράν ως «τελευταίο φίλτρο» πριν από ένα πιθανό νέο κύμα προσφύγων προς τα τουρκικά σύνορα και, κατ’ επέκταση, προς την Ευρώπη.
Ο κουρδικός παράγοντας και το κενό εξουσίας
Πέραν του μεταναστευτικού, η μεγαλύτερη στρατηγική ανησυχία της τουρκικής κυβέρνησης αφορά το ενδεχόμενο δημιουργίας κενού εξουσίας στις κουρδικές περιοχές του δυτικού Ιράν. Στις περιοχές αυτές ζουν περίπου 8 εκατομμύρια άνθρωποι, και μια σοβαρή αποδυνάμωση της κεντρικής εξουσίας στην Τεχεράνη θα μπορούσε να επιτρέψει σε κουρδικές ένοπλες οργανώσεις να εδραιώσουν εδαφικό έλεγχο σε περιοχές κοντά στα σύνορα με Τουρκία και Ιράκ.
Η ανάλυση αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στη δράση του Κόμματος Ελεύθερης Ζωής του Κουρδιστάν (PJAK), του ιρανικού παρακλαδιού του Κουρδικού Εργατικού Κόμματος (PKK). Παρά την αναζωπύρωση ειρηνευτικών προσπαθειών στο εσωτερικό της Τουρκίας μετά τη συμφιλίωση με τον Αμπντουλάχ Οτσαλάν, η Άγκυρα θεωρεί ότι μια γεωπολιτική ρευστότητα στο Ιράν θα μπορούσε να ανατρέψει τις εύθραυστες ισορροπίες και να δημιουργήσει νέα μέτωπα ασφαλείας.
Αξιοσημείωτο είναι ότι, παρά τις δημόσιες διαψεύσεις, πληθαίνουν οι αναφορές για σχεδιασμούς έκτακτης ανάγκης που περιλαμβάνουν πιθανή δημιουργία «ζώνης ασφαλείας» εντός ιρανικού εδάφους σε περίπτωση χάους.
Ενεργειακή εξάρτηση και οικονομικός κίνδυνος
Η ενεργειακή διάσταση εντείνει ακόμη περισσότερο τη στρατηγική έκθεση της Τουρκίας. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η Teneo, η χώρα εισήγαγε κατά το 2025 περίπου 8,17 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ιρανικού φυσικού αερίου, γεγονός που καθιστά το Ιράν τον δεύτερο μεγαλύτερο προμηθευτή φυσικού αερίου μέσω αγωγών, μετά τη Ρωσία. Παρά τις προσπάθειες διαφοροποίησης που καταβάλλει η Άγκυρα τα τελευταία χρόνια, η εξάρτηση παραμένει ουσιαστική.
Παράλληλα, κάθε αύξηση κατά 10 δολάρια στην τιμή του πετρελαίου προσθέτει περίπου 2,6 δισεκατομμύρια δολάρια στο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών της Τουρκίας και περίπου μία ποσοστιαία μονάδα στον πληθωρισμό. Με τις τιμές του αργού Brent ήδη σε τροχιά ανόδου λόγω των γεγονότων στα Στενά του Ορμούζ, μια παρατεταμένη περιφερειακή κρίση θα μπορούσε να επιβαρύνει δραστικά μια ήδη εύθραυστη τουρκική οικονομία.
Τι σημαίνει όλο αυτό για την Ελλάδα
Η ανάλυση της Teneo δεν αφορά μόνο τις τουρκικές εσωτερικές υποθέσεις. Οποιαδήποτε αποσταθεροποίηση της Τουρκίας έχει άμεσο αντίκτυπο στην Ελλάδα. Ένα νέο μεταναστευτικό κύμα που θα διοχετευθεί μέσω της Τουρκίας θα αυξήσει αναπόφευκτα τις ροές προς τα ελληνικά νησιά και τον Έβρο. Ταυτόχρονα, μια οικονομικά πιεσμένη Τουρκία ιστορικά τείνει να εντείνει τις προκλήσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, σε μια προσπάθεια εσωτερικής συσπείρωσης.
Η ελληνική κυβέρνηση, η οποία ήδη παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις με ενεργοποίηση της Μονάδας Διαχείρισης Κρίσεων του ΥΠΕΞ και σύγκληση ΚΥΣΕΑ υπό τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, φαίνεται να έχει πλήρη επίγνωση του πολυεπίπεδου κινδύνου. Η στρατηγική τοποθέτηση της Ελλάδας ως «γέφυρας» μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης, που επιβεβαιώθηκε πρόσφατα στη συνάντηση Γεραπετρίτη-Ρούμπιο στον Λευκό Οίκο, αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε αυτό το περιβάλλον.
Μια πολυδιάστατη απειλή χωρίς εύκολες λύσεις
Η πιθανή αποσταθεροποίηση του Ιράν συνιστά, λοιπόν, για την Τουρκία μια πολυεπίπεδη απειλή: μεταναστευτική, εσωτερικής ασφάλειας, ενεργειακή και οικονομική. Η Άγκυρα καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στη δημόσια ρητορική μη επέμβασης και στην ανάγκη προετοιμασίας για όλα τα ενδεχόμενα.
Σε ένα περιβάλλον όπου τα σύνορα της Μέσης Ανατολής παραμένουν ρευστά και οι περιφερειακές ισορροπίες εύθραυστες, η εξέλιξη της κρίσης στο Ιράν ενδέχεται να αποτελέσει καταλύτη για βαθύτερες ανακατατάξεις, με την Τουρκία στην πρώτη γραμμή των επιπτώσεων και την Ελλάδα να βρίσκεται σε απόσταση αναπνοής.
