Λιγότερο από 24 ώρες μετά την επίσημη επιβεβαίωση του θανάτου του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, η Μέση Ανατολή βυθίζεται σε μια πρωτοφανή κρίση πολλαπλών μετώπων. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου ανέβασε βιντεοσκοπημένο μήνυμα στα περσικά – χρησιμοποιώντας τεχνητή νοημοσύνη για την αναπαραγωγή της φωνής του – καλώντας τον ιρανικό λαό σε εξέγερση κατά του καθεστώτος, ενώ στην Τεχεράνη σχηματίζεται βιαστικά μεταβατικό συμβούλιο ηγεσίας και στα αεροδρόμια της περιοχής επικρατεί απόλυτο χάος.
Νετανιάχου: «Θα χτυπήσουμε χιλιάδες στόχους τις επόμενες ημέρες»
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, σε ένα από τα πιο προκλητικά μηνύματα που έχει στείλει ποτέ, απευθύνθηκε απευθείας στον ιρανικό λαό. Μιλώντας στα περσικά μέσω τεχνητής νοημοσύνης – σύμφωνα με την ισραηλινή ιστοσελίδα Ynet – ο Νετανιάχου δήλωσε: «Θα δημιουργήσουμε τις συνθήκες για να απελευθερωθεί ο γενναίος λαός του Ιράν από τα δεσμά της τυραννίας».
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός κάλεσε τους Ιρανούς πολίτες να βγουν στους δρόμους «κατά εκατομμύρια» για να ανατρέψουν το καθεστώς, χαρακτηρίζοντας τη στιγμή ως «ευκαιρία που έρχεται μόνο μία φορά σε κάθε γενιά». Παράλληλα, προειδοποίησε ότι το Ισραήλ θα πλήξει χιλιάδες στόχους του «τρομοκρατικού καθεστώτος» τις επόμενες ημέρες, επιστρατεύοντας ρητορική που απηχεί τις αμερικανικές στρατηγικές αλλαγής καθεστώτος.
Το γεγονός ότι ο Νετανιάχου χρησιμοποίησε AI για να μιλήσει στα περσικά αποτελεί από μόνο του ένα πρωτόγνωρο στρατηγικό εργαλείο ψυχολογικού πολέμου. Η χρήση τεχνητής νοημοσύνης σε επίπεδο ηγετικής επικοινωνίας σε ζώνη πολέμου είναι κάτι που δεν έχει ξαναγίνει, σηματοδοτώντας μια νέα εποχή στις σύγχρονες συγκρούσεις.
Μεταβατικό συμβούλιο στην Τεχεράνη: Ο Αραφί διορίζεται μέλος
Στο εσωτερικό του Ιράν, ο μηχανισμός διαδοχής ενεργοποιήθηκε με ταχύτητα αστραπής. Ο Αλιρεζά Αραφί, κληρικός και μέλος του Συμβουλίου των Φρουρών, διορίστηκε σήμερα νομικό μέλος του Συμβουλίου Ηγεσίας, του προσωρινού οργάνου που αναλαμβάνει τις εξουσίες του Ανώτατου Ηγέτη μέχρι τη Συνέλευση των Ειδικών να εκλέξει νέο.
Σύμφωνα με το πρακτορείο ISNA, ο Αραφί θα συμμετέχει στη μεταβατική ηγεσία μαζί με τον πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν και τον επικεφαλής της δικαστικής εξουσίας Γκολαμχοσεΐν Μοχσενί Ετζεΐ. Η τριμελής σύνθεση ακολουθεί πιστά τη συνταγματική πρόβλεψη της Ισλαμικής Δημοκρατίας, η οποία – όπως σημειώνει το BBC – «έχει σχεδιαστεί ώστε να αντέχει ακόμη και ένα σοκ όπως ο θάνατος του Ανώτατου Ηγέτη».
Λαριτζανί: «Θα τους μαχαιρώσουμε στην καρδιά»
Ο κορυφαίος αξιωματούχος ασφαλείας του Ιράν, Αλί Λαριτζανί, γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, εξέπεμψε σήμερα σαφές μήνυμα εκδίκησης. «Οι Αμερικανοί μαχαίρωσαν τον ιρανικό λαό στην καρδιά και θα τους μαχαιρώσουμε στην καρδιά», δήλωσε σύμφωνα με το Al Jazeera, προσθέτοντας: «Πρέπει να γνωρίζουν ότι δεν μπορούν απλώς να χτυπούν και να φεύγουν».
Ο 67χρονος Λαριτζανί, πρώην πρόεδρος της ιρανικής Βουλής για 12 χρόνια και πρώην διοικητής στους Φρουρούς της Επανάστασης, θεωρείται ο πραγματικός ρυθμιστής της κρίσης. Δεν είναι τυχαίο ότι εκείνος – και όχι ο πρόεδρος Πεζεσκιάν – ήταν αυτός που βγήκε πρώτος μπροστά για να μιλήσει δημόσια, σηματοδοτώντας ότι η πραγματική εξουσία παραμένει στα χέρια του στρατιωτικού-ασφαλιστικού μηχανισμού.
3.400 πτήσεις ακυρώθηκαν – Χάος σε 7 αεροδρόμια
Οι συνέπειες της κρίσης εξαπλώνονται πολύ πέρα από τα πεδία μάχης. Σύμφωνα με το FlightRadar24, περισσότερες από 3.400 πτήσεις ακυρώθηκαν σε επτά αεροδρόμια της Μέσης Ανατολής – Ντουμπάι, Ντόχα, Άμπου Ντάμπι, Σάρτζα, Κουβέιτ, Μπαχρέιν και Αλ Μακτούμ – καθώς ο εναέριος χώρος του Ισραήλ, του Κατάρ, της Συρίας, του Ιράν, του Ιράκ, του Κουβέιτ και του Μπαχρέιν παραμένει κλειστός.
Η Emirates ανακοίνωσε αναστολή όλων των πτήσεων από και προς το Ντουμπάι τουλάχιστον μέχρι τη Δευτέρα, ενώ χιλιάδες ταξιδιώτες παραμένουν εγκλωβισμένοι σε αεροδρόμια χωρίς ξεκάθαρο χρονοδιάγραμμα αποχώρησης. Ανάμεσά τους και 2.200 Έλληνες, για τους οποίους το ελληνικό ΥΠΕΞ εφαρμόζει σχέδιο επαναπατρισμού.
Αγορές σε κατάσταση συναγερμού – Τι αναμένεται τη Δευτέρα
Η νέα εβδομάδα ξεκινά με τις διεθνείς αγορές σε αυξημένη επιφυλακή. Το Brent είχε κλείσει την Παρασκευή στα 72,87 δολάρια το βαρέλι, αλλά αναλυτές προειδοποιούν ότι εάν επηρεαστεί η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ – από όπου διέρχεται το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου – η τιμή θα μπορούσε να ξεπεράσει τα 100 δολάρια. Τα κρυπτονομίσματα υποχώρησαν ήδη κατά 3%, ενώ η Wall Street κατέγραψε απώλειες στους βασικούς δείκτες.
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η κατάσταση στο υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG): το Κατάρ, δεύτερος μεγαλύτερος εξαγωγέας παγκοσμίως, εξαρτάται πλήρως από τα Στενά του Ορμούζ. Δεδομένα παρακολούθησης πλοίων δείχνουν ήδη καθυστερήσεις στα δρομολόγια, ενώ ο OPEC+ αναμένεται να αποφασίσει εάν θα αυξήσει δραστικά την παραγωγή για να σταθεροποιήσει τις τιμές. Η Ελλάδα, ως χώρα εξαρτημένη τόσο από τον τουρισμό στη Μέση Ανατολή όσο και από τις εισαγωγές LNG, βρίσκεται ανάμεσα στις πιο ευάλωτες ευρωπαϊκές οικονομίες.
Τι σημαίνει η «επόμενη μέρα» για την Ελλάδα
Η ελληνική κυβέρνηση παρακολουθεί τις εξελίξεις σε κατάσταση μόνιμης ετοιμότητας. Το ΚΥΣΕΑ συνεδρίασε υπό τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης μετέχει σε έκτακτη σύνοδο υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ, ενώ ο υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας πραγματοποίησε έκτακτη σύσκεψη.
Η Αθήνα βρίσκεται σε δύσκολη θέση: από τη μία πλευρά, η ελληνική ναυτιλία – η μεγαλύτερη εμπορική φιλοσοφία στον κόσμο – εκτίθεται άμεσα στον κίνδυνο κλεισίματος του Ορμούζ. Από την άλλη, η εγγύτητα με τις βρετανικές βάσεις στην Κύπρο – που αποτέλεσαν στόχο ιρανικών πυραύλων – δημιουργεί ένα πρόσθετο στρώμα ασφαλιστικών ανησυχιών. Η ελληνική κυβέρνηση, κινούμενη στα πλαίσια της ευρωατλαντικής αλληλεγγύης αλλά και με σαφή πρόθεση αποκλιμάκωσης, ζήτησε μέσω του ΟΗΕ «αυτοσυγκράτηση» και «προστασία των αμάχων».
Το σύστημα αντέχει – αλλά μέχρι πότε;
Η μεγάλη ερώτηση παραμένει: θα αντέξει η Ισλαμική Δημοκρατία χωρίς τον Χαμενεΐ; Το BBC σημειώνει ότι «το πολιτικό σύστημα έχει σχεδιαστεί ώστε να συνεχίζει να λειτουργεί και μετά τον θάνατο του Ανώτατου Ηγέτη», με τους Φρουρούς της Επανάστασης να αποτελούν τον πραγματικό πυλώνα ισχύος. Ωστόσο, η ταυτόχρονη απώλεια του αρχηγού των Φρουρών Μοχαμάντ Πακπούρ και πολλών ανώτερων αξιωματικών δημιουργεί ένα κενό ηγεσίας που δεν προέβλεπε κανένα σύνταγμα.
Με τον Νετανιάχου να καλεί ανοιχτά σε εξέγερση, τον Λαριτζανί να ορκίζεται εκδίκηση και τις αγορές να προετοιμάζονται για σοκ, η «επόμενη μέρα» στη Μέση Ανατολή δεν μοιάζει καθόλου με αποκλιμάκωση. Αντιθέτως, μοιάζει με προοίμιο μιας ακόμη πιο επικίνδυνης φάσης.
