Λιγότερο από 24 ώρες μετά την επίσημη επιβεβαίωση του θανάτου του αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ από τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης, η Τεχεράνη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή πολιτική κρίση: τη μεταβίβαση εξουσίας εν μέσω ενεργού πολέμου. Την ίδια στιγμή, αποκαλύπτονται για πρώτη φορά οι λεπτομέρειες της αμερικανοϊσραηλινής επιχείρησης που οδήγησε στην εξόντωσή του – μια επιχείρηση που βασίστηκε σε μηνιαία παρακολούθηση της CIA και «τακτικό αιφνιδιασμό».
Ξεκινά σήμερα η διαδικασία διαδοχής
Ο Αλί Λαριτζανί, επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας και πρώην στενός σύμβουλος του εκλιπόντος ηγέτη, ανακοίνωσε σήμερα μέσω της κρατικής τηλεόρασης ότι η διαδικασία μετάβασης ξεκινά άμεσα. «Σύντομα θα συσταθεί ένα προσωρινό συμβούλιο ηγεσίας. Ο πρόεδρος, ο επικεφαλής της δικαστικής εξουσίας και ένας νομικός του Συμβουλίου των Φρουρών του Συντάγματος θα αναλάβουν την ευθύνη μέχρι την εκλογή του επόμενου ηγέτη», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Πρόκειται για την πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία του Ιράν που η μεταβίβαση εξουσίας γίνεται υπό τόσο εχθρικές συνθήκες – με ισραηλινά μαχητικά να σφυροκοπούν ακόμη την Τεχεράνη, ιρανικούς πυραύλους να πλήττουν χώρες του Κόλπου και τα Στενά του Ορμούζ να παραμένουν ουσιαστικά κλειστά.
Το τριμελές μεταβατικό όργανο
Σύμφωνα με το ιρανικό Σύνταγμα, τα καθήκοντα του ανώτατου ηγέτη αναλαμβάνει προσωρινά τριμελές όργανο που αποτελείται από:
- Τον πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν – ο μετριοπαθής πολιτικός που βρέθηκε ξαφνικά στο επίκεντρο της κρίσης
- Τον επικεφαλής της δικαστικής εξουσίας Γολαμχοσεΐν Μοχσενί Ετζεΐ
- Έναν κληρικό μέλος του ισχυρού Συμβουλίου των Φρουρών
Η ενεργοποίηση αυτού του μηχανισμού θεωρείται κρίσιμη για τη θεσμική συνέχεια – αλλά κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι θα λειτουργήσει ομαλά, δεδομένου ότι ο αρχηγός των Φρουρών της Επανάστασης Μοχάμεντ Πακπούρ και ο γραμματέας του Συμβουλίου Άμυνας Αλί Σαμχανί είναι νεκροί από τα ίδια πλήγματα.
Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ: Ο «σκιώδης» διάδοχος
Στο επίκεντρο όλων των εκτιμήσεων βρίσκεται ο 56χρονος Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, δεύτερος γιος του εκλιπόντος ανώτατου ηγέτη. Παρότι δεν έχει αναλάβει ποτέ κυβερνητικό αξίωμα και δεν διαθέτει τα υψηλού επιπέδου θρησκευτικά διαπιστευτήρια που παραδοσιακά θεωρούνται απαραίτητα, ο Μοτζτάμπα διατηρεί ισχυρούς δεσμούς με τους Φρουρούς της Επανάστασης (IRGC) και την παραστρατιωτική οργάνωση Basij.
Δημοσιεύματα στα μέσα του 2025 ανέφεραν ότι η Συνέλευση των Ειδικών τον είχε αποκλείσει από μια εμπιστευτική λίστα υποψηφίων. Ωστόσο, σε μια χώρα που βρίσκεται υπό βομβαρδισμό, η δυναστική συνέχεια μπορεί να αποδειχθεί ισχυρότερη από κάθε τυπική διαδικασία.
Οι υπόλοιποι διεκδικητές
Πέρα από τον Μοτζτάμπα, στην κούρσα της διαδοχής φέρονται να συμμετέχουν:
- Σαντέγκ Λαριτζανί – πρώην επικεφαλής της Δικαιοσύνης, με βαθύ θεολογικό υπόβαθρο και στενή σύνδεση με τον ιδεολογικό πυρήνα του καθεστώτος. Το θρησκευτικό του κύρος θα μπορούσε να τον νομιμοποιήσει εκεί που ο Μοτζτάμπα αδυνατεί.
- Μοχσέν Αρακί – ανώτερος κληρικός και στενός συνεργάτης του εκλιπόντος, που φέρεται να περιλαμβάνεται σε εμπιστευτικές λίστες της Συνέλευσης.
- Χασάν Χομεϊνί – εγγονός του ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, με σημαντικό συμβολικό κύρος αλλά λιγότερο σκληροπυρηνικές θέσεις. Αποκλείστηκε το 2016 από τις εκλογές της Συνέλευσης και θεωρείται «outsider».
Πώς η CIA εντόπισε τον Χαμενεΐ
Σύμφωνα με αποκλειστικό δημοσίευμα των New York Times, η αμερικανική CIA παρακολουθούσε τον αγιατολάχ Χαμενεΐ εδώ και μήνες, αποκτώντας σταδιακά πληρέστερη εικόνα των μετακινήσεών του. Η κρίσιμη πληροφορία ήρθε το Σάββατο: μια συνάντηση κορυφαίων Ιρανών αξιωματούχων επρόκειτο να πραγματοποιηθεί σε κυβερνητικό συγκρότημα στο κέντρο της Τεχεράνης – και ο Χαμενεΐ θα βρισκόταν εκεί.
Η CIA διαβίβασε στοιχεία «υψηλής πιστότητας» στο Ισραήλ. Οι δύο χώρες αποφάσισαν να τροποποιήσουν το αρχικό χρονοδιάγραμμα της επίθεσης – που προέβλεπε νυχτερινές αεροπορικές επιδρομές – και να χτυπήσουν πρωινές ώρες, τη στιγμή που οι αξιωματούχοι θα ήταν συγκεντρωμένοι.
Γύρω στις 6 π.μ. τοπική ώρα Ισραήλ, μαχητικά αεροσκάφη απογειώθηκαν εξοπλισμένα με πυρομαχικά μεγάλης εμβέλειας και ακρίβειας. Δύο ώρες και πέντε λεπτά αργότερα – στις 9:40 π.μ. στην Τεχεράνη – 30 βόμβες έπληξαν το συγκρότημα. Εκεί βρίσκονταν τα γραφεία της ιρανικής προεδρίας, του ανώτατου ηγέτη και του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας.
Οι νεκροί αξιωματούχοι
Πέραν του Χαμενεΐ, τα ιρανικά κρατικά μέσα επιβεβαίωσαν τον θάνατο τεσσάρων κορυφαίων στρατιωτικών ηγετών:
- Αμπντολραχίμ Μουσαβί – αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων
- Μοχάμεντ Πακπούρ – διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης
- Αζίζ Νασιρζαντέχ – υπουργός Άμυνας
- Αλί Σαμχανί – γραμματέας του Συμβουλίου Άμυνας
Σκοτώθηκαν επίσης η κόρη, ο γαμπρός και η εγγονή του Χαμενεΐ, σύμφωνα με το πρακτορείο Fars.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Η ελληνική κυβέρνηση παρακολουθεί τις εξελίξεις σε ύψιστο επίπεδο. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε σήμερα ότι «η Ελλάδα στέκεται με ψυχραιμία, ως δύναμη σταθερότητας και υπευθυνότητας στην περιοχή» και υπογράμμισε ότι η περαιτέρω κλιμάκωση πρέπει να αποφευχθεί. Ο ίδιος είχε χθες τηλεφωνικές επαφές με τον εμίρη του Κατάρ, τον πρόεδρο των ΗΑΕ και τον πρόεδρο της Κύπρου.
Στο μεταξύ, το Πεντάγωνο βρίσκεται σε αναβαθμισμένη ετοιμότητα – ιδιαίτερα σε σημεία αμερικανικής παρουσίας στην Ελλάδα, όπως η βάση της Σούδας στην Κρήτη. Η φρεγάτα «Ύδρα» και τα συστήματα Patriot αποτελούν μέρος του αμυντικού δικτύου που ενεργοποιήθηκε στην ευρύτερη περιοχή.
Η επιλογή του νέου ανώτατου ηγέτη δεν θα καθορίσει μόνο ποιος θα κυβερνήσει το Ιράν, αλλά και αν η Ισλαμική Δημοκρατία θα επιχειρήσει αποκλιμάκωση ή θα βυθιστεί σε ακόμη βαθύτερη σύγκρουση. Για την Ελλάδα – με χιλιάδες πολίτες στα Εμιράτα, πλοία στον Κόλπο και κρίσιμα ενεργειακά συμφέροντα – η απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν είναι ακαδημαϊκή. Είναι υπαρξιακή.
