Ενώ ο κόσμος παρακολουθεί καθηλωμένος τις εκρήξεις στην Τεχεράνη και τα κύματα αεροπορικών πληγμάτων στη Μέση Ανατολή, χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, στο Πεκίνο, η κινεζική ηγεσία κάνει τους δικούς της υπολογισμούς. Κι αυτοί δεν έχουν καμία σχέση με ανθρωπιστικές ανησυχίες — αφορούν αποκλειστικά τη μεγάλη γεωπολιτική σκακιέρα και τον τελικό στόχο: την Ταϊβάν.
Η επίσημη αντίδραση του Πεκίνου
Ο υπουργός Εξωτερικών της Κίνας, Γουάνγκ Γι, σε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Ρώσο ομόλογό του, χαρακτήρισε τις ενέργειες των ΗΠΑ στο Ιράν ως «απαράδεκτες» και ως «επιστροφή στον νόμο της ζούγκλας». Η σκληρή ρητορική δεν εκπλήσσει — το Πεκίνο ακολουθεί διαχρονικά τη γραμμή της μη επέμβασης στα εσωτερικά τρίτων κρατών και αντιτίθεται σε κάθε μονομερή στρατιωτική δράση που, κατά την άποψή του, αποσταθεροποιεί τη διεθνή τάξη.
Ωστόσο, πίσω από τις επίσημες δηλώσεις, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο περίπλοκη — και πιο κυνική.
Το Ιράν ήταν χρήσιμο αλλά όχι αναντικατάστατο
Η Κίνα αποτελεί τον μεγαλύτερο αγοραστή ιρανικού πετρελαίου, απορροφώντας περίπου το 80% των ιρανικών εξαγωγών. Η ενεργειακή εξάρτηση είναι πραγματική και το Πεκίνο θα επιδιώξει με κάθε τρόπο να διασφαλίσει τη συνέχιση της ροής αργού. Παράλληλα όμως, η κινεζική ηγεσία αντιμετώπιζε πάντα την Τεχεράνη ως έναν μερικώς αξιόπιστο εταίρο — χρήσιμο ως αντίβαρο στην αμερικανική ηγεμονία στην περιοχή, αλλά σε καμία περίπτωση στρατηγικό σύμμαχο πρώτης γραμμής.
Ο πραγματικός στόχος: Μια αποσπασμένη Αμερική
Εκεί κρύβεται η ουσία. Η Κίνα δεν θα αντιτασσόταν σε ένα σενάριο όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες βρεθούν βαθιά εμπλεγμένες σε μια παρατεταμένη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή. Μια Ουάσινγκτον αποσπασμένη, επιβαρυμένη σε στρατιωτικούς πόρους και πολιτικά εξαντλημένη από νέες πολεμικές περιπέτειες αποτελεί τον ιδανικό εφιάλτη για τους Αμερικανούς — και το ιδανικό όνειρο για τους Κινέζους.
Σε αυτό το πλαίσιο, το Πεκίνο αποκτά ένα τεράστιο πλεονέκτημα: μπορεί να ενισχύσει συστηματικά το αφήγημα ότι οι ΗΠΑ αποτελούν αναξιόπιστη, αποσταθεροποιητική και ιδιοτελή δύναμη, ανίκανη να κατέχει τη θέση της κορυφαίας υπερδύναμης. Ένα αφήγημα που βρίσκει ολοένα μεγαλύτερη απήχηση στον λεγόμενο Παγκόσμιο Νότο.
Η Ταϊβάν στο στόχαστρο
Το μεγαλύτερο δώρο για το Πεκίνο, ωστόσο, είναι στρατηγικό. Αν οι αμερικανικές δυνάμεις παραμείνουν δεσμευμένες στη Μέση Ανατολή για μήνες ή και χρόνια, τότε η πιθανότητα αμερικανικής παρέμβασης υπέρ της Ταϊβάν μειώνεται δραστικά. Η Κίνα, παρότι εξακολουθεί να προτιμά μια διπλωματική «επανένωση» με το νησί που θεωρεί αποσχισθείσα επαρχία, γνωρίζει ότι ο χρόνος δουλεύει υπέρ της — ειδικά τώρα.
Παράλληλα, όπως σημειώνουν αναλυτές, ο Ντόναλντ Τραμπ μεταβάλλει θεμελιωδώς τις νόρμες του διεθνούς δικαίου. Οι προηγούμενες ενέργειες — από τη Γροιλανδία μέχρι τη Διώρυγα του Παναμά — δημιουργούν ένα νέο πλαίσιο όπου η ισχύς υπερισχύει του δικαίου. Η Κίνα θα μπορούσε κάλλιστα να αξιοποιήσει αυτό ακριβώς το προηγούμενο.
Οι φόβοι που κρατούν το Πεκίνο σε επιφυλακή
Υπάρχουν όμως και πτυχές που προκαλούν βαθιά ανησυχία στην κινεζική ηγεσία. Οι εκκλήσεις του Τραμπ προς τον ιρανικό λαό να «ξεσηκωθεί» αποτελούν εφιάλτη για ένα καθεστώς που φοβάται περισσότερο από οτιδήποτε τις λαϊκές εξεγέρσεις. Η πτώση ενός αυταρχικού καθεστώτος υπό αμερικανική πίεση και εσωτερική ανταρσία δεν είναι κάτι που θέλει να δει η κινεζική ηγεσία — ειδικά αν δημιουργήσει «ντόμινο» στη δική της γειτονιά.
Το ερώτημα που απασχολεί τους αναλυτές είναι αν η προγραμματισμένη επίσκεψη Τραμπ στο Πεκίνο, σε τέσσερις εβδομάδες, θα πραγματοποιηθεί τελικά. Αν γίνει, θα αποτελέσει κρίσιμη στιγμή: μια ευκαιρία για άμεση επικοινωνία μεταξύ των δύο μεγαλύτερων δυνάμεων του πλανήτη, σε μια περίοδο πρωτοφανούς αστάθειας.
Η μεγάλη εικόνα
Εν τέλει, η Κίνα βρίσκεται σε μια θέση όπου μπορεί ταυτόχρονα να καταδικάζει ρητορικά, να αποκομίζει στρατηγικά οφέλη και να ετοιμάζει τα επόμενα βήματά της. Ο πόλεμος στο Ιράν δεν αφορά μόνο τη Μέση Ανατολή — αναδιατάσσει ολόκληρη τη γεωπολιτική σκακιέρα. Και η Κίνα, σιωπηλά αλλά μεθοδικά, τοποθετεί τα πιόνια της.
