Η ένταξη της Ισλανδίας στην ΕΕ επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο, καθώς η κυβέρνηση του Ρέικιαβικ ετοιμάζεται να ζητήσει από το κοινοβούλιο την έγκριση διεξαγωγής δημοψηφίσματος τον ερχόμενο Σεπτέμβριο. Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί μια ιστορική στροφή για τη νησιωτική χώρα του βορρά, η οποία είχε εγκαταλείψει τις ενταξιακές συνομιλίες πριν από περισσότερο από μια δεκαετία.
Η επιστροφή του ευρωπαϊκού ζητήματος στο τραπέζι
Σύμφωνα με πληροφορίες που μετέδωσε η δημόσια τηλεόραση RUV της Ισλανδίας, η κυβέρνηση αναμένεται να καταθέσει τις επόμενες ημέρες σχετικό νομοσχέδιο στη Βουλή, με στόχο τη διοργάνωση λαϊκής ψηφοφορίας στα τέλη Σεπτεμβρίου. Το ερώτημα που θα κληθούν να απαντήσουν οι Ισλανδοί πολίτες είναι σαφές: θα πρέπει η χώρα τους να επαναρχίσει τις διαπραγματεύσεις για την πλήρη ενσωμάτωσή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η πρωθυπουργός Κρίστρουν Φροσταντότιρ είχε προαναγγείλει την κίνηση αυτή ήδη από τον Φεβρουάριο, δηλώνοντας ότι το δημοψήφισμα θα πραγματοποιηθεί εντός των επόμενων μηνών. Μάλιστα, σε συνάντησή της με τον Πολωνό πρωθυπουργό Ντόναλντ Τουσκ, είχε τονίσει τη σημασία της προετοιμασίας για αυτή την κρίσιμη λαϊκή διαβούλευση, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για απόφαση που θα καθορίσει το μέλλον της χώρας.
Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς έρχεται να ανατρέψει μια πολιτική επιλογή που είχε γίνει το 2013. Εκείνη τη χρονιά, το Ρέικιαβικ αποφάσισε να αποχωρήσει από τις ενταξιακές συνομιλίες με τις Βρυξέλλες, έπειτα από τέσσερα χρόνια διαπραγματεύσεων που είχαν ξεκινήσει το 2009. Η απόφαση εκείνη ήρθε σε μια περίοδο που η Ισλανδία ανέκαμπτε από τη βαθιά οικονομική κρίση του 2008 και υπήρχαν ισχυρές επιφυλάξεις σχετικά με την παραχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων, ιδίως στον τομέα της αλιείας.
Γεωπολιτικές ανατροπές και το νέο τοπίο ασφάλειας
Τι άλλαξε όμως τα δεδομένα μετά από δώδεκα χρόνια; Η απάντηση βρίσκεται στο ραγδαία μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό περιβάλλον που έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 αποτέλεσε καμπή για τις μικρές ευρωπαϊκές χώρες, οι οποίες άρχισαν να επανεξετάζουν τις στρατηγικές τους επιλογές υπό το πρίσμα της ασφάλειας και της συλλογικής άμυνας.
Παράλληλα, η οικονομική πίεση που δέχτηκε η Ισλανδία από την αύξηση του κόστους ζωής και τον πληθωρισμό δημιούργησε νέα δεδομένα στην εσωτερική πολιτική σκηνή. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν σαφή στροφή της κοινής γνώμης προς την ευρωπαϊκή προοπτική, με αυξανόμενο ποσοστό πολιτών να θεωρεί ότι η ένταξη της Ισλανδίας στην ΕΕ θα μπορούσε να προσφέρει οικονομική σταθερότητα και προστασία.
Ωστόσο, ένας επιπλέον παράγοντας που επιτάχυνε τις εξελίξεις ήταν οι πρόσφατες δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με τη Γροιλανδία. Οι αναφορές του σε πιθανή προσάρτηση της γειτονικής αυτόνομης δανικής περιοχής προκάλεσαν ανησυχία στο Ρέικιαβικ και ανέδειξαν την ανάγκη για ισχυρότερους θεσμικούς δεσμούς με την Ευρώπη. Η γεωγραφική εγγύτητα της Ισλανδίας με τη Γροιλανδία και η στρατηγική θέση της στον Βόρειο Ατλαντικό καθιστούν τέτοιες εξελίξεις ιδιαίτερα ανησυχητικές για την ασφάλεια της χώρας.
Η διεύρυνση της ΕΕ και οι ευκαιρίες για την Ισλανδία
Από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το ενδεχόμενο επιστροφής της Ισλανδίας στο τραπέζι των ενταξιακών διαπραγματεύσεων αντιμετωπίζεται με ενδιαφέρον. Η επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος, η οποία συναντήθηκε με την υπουργό Εξωτερικών της Ισλανδίας Κάτριν Γκουναρσντότιρ τον Ιανουάριο στις Βρυξέλλες, υπογράμμισε ότι η συζήτηση για τη διεύρυνση έχει αλλάξει χαρακτήρα.
Πλέον, όπως τόνισε η ίδια, το ζήτημα δεν αφορά μόνο την οικονομική ολοκλήρωση, αλλά κυρίως την ασφάλεια και την ανάγκη των ευρωπαϊκών κρατών να ανήκουν σε μια ισχυρή συλλογική δομή. Σε έναν κόσμο ανταγωνιστικών σφαιρών επιρροής, η συνοχή και η αλληλεγγύη μεταξύ των ευρωπαϊκών εταίρων αποκτά κεντρικό ρόλο.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η Ισλανδία ήδη συμμετέχει στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Ζώνη μέσω της συμφωνίας ΕΟΧ και είναι μέλος της Σένγκεν, γεγονός που σημαίνει ότι έχει ήδη ενσωματώσει μεγάλο μέρος του ευρωπαϊκού κεκτημένου. Αυτό θα μπορούσε να επιταχύνει σημαντικά τις ενταξιακές διαδικασίες, εφόσον το δημοψήφισμα καταλήξει σε θετικό αποτέλεσμα.
Πηγές των Βρυξελλών εκτιμούν ότι, σε περίπτωση που οι Ισλανδοί ψηφίσουν υπέρ της επανέναρξης των διαπραγματεύσεων, η χώρα θα μπορούσε να ενταχθεί στην ΕΕ γρηγορότερα από οποιαδήποτε άλλη υποψήφια χώρα, συμπεριλαμβανομένων των κρατών των Δυτικών Βαλκανίων που βρίσκονται εδώ και χρόνια σε διαδικασία ένταξης.
Η κυβέρνηση της Ισλανδίας φαίνεται αποφασισμένη να προχωρήσει στη διαβούλευση, αναγνωρίζοντας ότι το ζήτημα της ευρωπαϊκής προοπτικής πρέπει να αποφασιστεί δημοκρατικά από τον λαό. Το εάν οι Ισλανδοί θα επιλέξουν την πλήρη ευρωπαϊκή ενσωμάτωση ή θα προτιμήσουν να διατηρήσουν το σημερινό status quo θα φανεί τον ερχόμενο Σεπτέμβριο. Ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα, η διαδικασία αυτή αναδεικνύει πώς οι γεωπολιτικές εξελίξεις επαναπροσδιορίζουν την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική και την αντίληψη για την ασφάλεια στον 21ο αιώνα.
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η πιθανή προσχώρηση της Ισλανδίας θα αποτελούσε σημαντική ενίσχυση της παρουσίας της στο Βόρειο Ατλαντικό και θα ενδυνάμωνε τη στρατηγική της θέση σε μια περιοχή που αποκτά αυξανόμενη γεωπολιτική σημασία, ιδίως υπό το πρίσμα της κλιματικής αλλαγής και του ανοίγματος νέων ναυτιλιακών οδών στον Αρκτικό Ωκεανό.
