Η Τοκάτη της Μικράς Ασίας κρύβει ιστορία χιλιάδων χρόνων. Η αρχαία Δαζιμωνίδα μετονομάστηκε σε Ευδοκιάς επί αυτοκράτορα Ηρακλείου, πριν οι Σελτζούκοι Τούρκοι της δώσουν το σημερινό της όνομα.
Από την Ευδοκιάς στην Τοκάτη
Η πόλη πήρε το όνομά της από την αδελφή του Ηρακλείου, την Ευδοκία. Οι κάτοικοι των Κομάνων την ίδρυσαν τον 7ο αιώνα. Οι Τούρκοι την ονόμαζαν αρχικά «Κρατοκία», παραφθορά του ελληνικού ονόματος. Αργότερα επικράτησε το όνομα Τοκάτη, που χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα.
Δώδεκα οικισμοί με ορθόδοξο πληθυσμό απλώνονταν στην περιοχή. Η πόλη βρισκόταν στους πρόποδες δύο βουνών, του Γιλdίζ νταγ και του Κας νταγ. Τα ερείπια της αρχαίας πόλης διατηρούνταν στις πλαγιές. Η σιδηροδρομική γραμμή Σεβάστειας-Σαμψούντας περνούσε κοντά από την Τοκάτη.
Εμπόριο και καθημερινότητα
Οι κάτοικοι της Τοκάτης ζούσαν από τη γεωργία. Καλλιεργούσαν σιτηρά που πουλούσαν στη Σεβάστεια. Από εκεί αγόραζαν κυρίως σταφύλια. Το εμπόριο με τη Σεβάστεια αποτελούσε τη βάση της τοπικής οικονομίας.
Ο Πέτρος Γεωργόπουλος ήταν ένας από τους κατοίκους που έζησαν στην Τοκάτη. Η μαρτυρία του σώζεται στο Αρχείο Προφορικής Παράδοσης.
Το Αρχείο της μνήμης
Το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών διατηρεί τη μεγαλύτερη συλλογή προφορικής ιστορίας στην Ελλάδα. Το αρχείο του περιλαμβάνει μαρτυρίες από όλη τη Μικρά Ασία. Θεωρείται μία από τις σημαντικότερες συλλογές της Ευρώπης. Οι καταγραφές διασώζουν τη ζωή των Ελλήνων πριν το 1922.
Η ιστορία της Τοκάτης αντιπροσωπεύει χιλιάδες οικισμούς που χάθηκαν. Τα ονόματα, οι τοποθεσίες και οι ιστορίες τους παραμένουν ζωντανές μέσα από τις μαρτυρίες.
