Η Ζακλίν ντε Ρομιγύ άφησε στους Έλληνες μια κληρονομιά που λίγοι ξένοι διανοούμενοι κατάφεραν. Η Γαλλίδα ελληνίστρια μελέτησε την αρχαία Ελλάδα όχι σαν μουσειακό κομμάτι, αλλά σαν ζωντανή δύναμη που μιλάει στον σύγχρονο άνθρωπο. Το τελευταίο έργο της που κυκλοφόρησε στα ελληνικά, ο «Έκτορας», κρύβει μια φράση-κλειδί για την εποχή μας.
Αλκιβιάδης και Έκτορας: Δύο όψεις της ανθρωπότητας
Στο έργο «Αλκιβιάδης ή οι κίνδυνοι της φιλοδοξίας», που εκδόθηκε στα ελληνικά το 1995, η Ρομιγύ χτίζει την προσωπογραφία του πιο αμφιλεγόμενου ήρωα της αρχαιότητας. Ο Αλκιβιάδης είναι φιλόδοξος, αντιφατικός, επικίνδυνος. Η εποχή μας, γράφει η Γαλλίδα ελληνίστρια, αναγνωρίζει τον εαυτό της σ’ αυτόν τον ήρωα. Όμως έχει ανάγκη από τον Έκτορα.
Ο Έκτορας είναι το αντίθετο. Καλός πατέρας, θαρραλέος πολεμιστής, υπερασπιστής της πατρίδας του. Πεθαίνει ηρωικά μαχόμενος για τη Τροία. Το δίκαιο είναι με το μέρος του. Κι αν σκεφτεί κανείς ότι ο Όμηρος, Έλληνας ποιητής, τον πλάθει με τόσο σεβασμό ενώ ανήκει στο αντίπαλο στρατόπεδο, καταλαβαίνει πόση ανοχή χωρούσε η αρχαία ελληνική σκέψη.
Αυτή η αντιπαράθεση δεν είναι τυχαία. Η Ρομιγύ διάλεξε δύο πρόσωπα που αντιπροσωπεύουν δύο διαφορετικούς δρόμους. Ο ένας είναι ο δρόμος της ατομικής φιλοδοξίας που καταστρέφει. Ο άλλος είναι ο δρόμος της θυσίας για την κοινότητα που σώζει. Η επιλογή ανάμεσά τους δεν αφορά μόνο την αρχαιότητα.
Η μέθοδος: Ξένο σε οικείο
Η Γαλλίδα ελληνίστρια δεν δούλευε σαν κλασικός ιστορικός. Δεν υπενθυμίζει συνεχώς την απόσταση που χωρίζει το σήμερα από τότε. Μοιάζει περισσότερο με μυθιστοριογράφο που ζωντανεύει χαρακτήρες. Μένει κοντά στα κείμενα, δεν αυθαιρετεί, όμως κύριο μέλημά της είναι να μετατρέψει το ξένο σε οικείο.
Να δείξει ότι ο Αλκιβιάδης, ο Έκτορας, ο Θουκυδίδης δεν είναι νεκρά ονόματα σε βιβλία. Είναι σύγχρονοί μας. Αντιμετωπίζουν διλήμματα που αντιμετωπίζουμε κι εμείς. Κάνουν επιλογές που μας αφορούν. Αυτή η προσέγγιση κάνει τα έργα της να μην είναι ακαδημαϊκές μελέτες για ειδικούς, αλλά βιβλία που μιλούν σε όποιον ενδιαφέρεται να καταλάβει τον εαυτό του μέσα από τους αρχαίους Έλληνες.
Η ικανότητά της να υπερβαίνει την απόσταση χιλιάδων χρόνων χωρίς να χάνει την επιστημονική αυστηρότητα είναι το μυστικό της επιτυχίας της. Διαβάζοντας τον «Αλκιβιάδη» ή τον «Έκτορα», δεν διαβάζεις ιστορία. Διαβάζεις για ανθρώπους που θα μπορούσαν να ζουν σήμερα.
Ομορφιά πέρα από τον χρόνο
Η αρχαία Ελλάδα της Ρομιγύ δεν είναι εξιδανικευμένη. Κατοικείται από αντιφάσεις, σκοτεινές στιγμές, ανθρώπινες αδυναμίες. Ακόμα και ο Αλκιβιάδης, με όλα του τα ελαττώματα, έχει θέση στον κόσμο της. Με μια διαφορά: η αρχαία ελληνική σκέψη μπορούσε να δώσει ακόμα και στο πιο αντιφατικό πρόσωπο οικουμενικές διαστάσεις.
Στην τελευταία παράγραφο του «Αλκιβιάδη», η Γαλλίδα καθηγήτρια γράφει ότι ακόμα και σε σκοτεινές εποχές, η Ελλάδα μας δίνει το ηρωικό φως. Το φως που μεταμορφώνει τον άνθρωπο και τον ανυψώνει πέρα από τον χρόνο, σε έναν κόσμο ομορφιάς. Εκεί μπορούμε να ατενίσουμε με υπερηφάνεια τον άνθρωπο, όχι σαν θύμα των περιστάσεων, αλλά σαν δημιουργό.
Αυτό το μήνυμα, σε μια εποχή που θυμίζει περισσότερο τον φιλόδοξο Αλκιβιάδη παρά τον ευθύτιμο Έκτορα, είναι ίσως το μεγαλύτερο δώρο που άφησε η Ζακλίν ντε Ρομιγύ. Μας θυμίζει ότι έχουμε επιλογή. Ότι μπορούμε να διαλέξουμε ποιον ήρωα θα μιμηθούμε. Κι ότι η αρχαία ελληνική σκέψη δεν είναι παρελθόν, αλλά παρόν που περιμένει να το ανακαλύψουμε.
