Η κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή χτυπά απευθείας την παγκόσμια αλυσίδα τροφίμων. Η ναυσιπλοΐα στο Στενό του Ορμούζ έχει καταρρεύσει πάνω από 90% μέσα σε λίγες ημέρες, με τον FAO να προειδοποιεί για σοβαρό κίνδυνο στην επισιτιστική ασφάλεια.
Η κρίσιμη αρτηρία που έκλεισε
Από το Στενό του Ορμούζ περνούν καθημερινά 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, το ένα τρίτο των παγκόσμιων ροών αργού. Διακινείται επίσης το 20% του υγροποιημένου φυσικού αερίου παγκοσμίως. Όμως υπάρχει και ένας λιγότερο γνωστός κίνδυνος: το 30% των λιπασμάτων που μετακινούνται διεθνώς περνούν από εκεί.
Ο επικεφαλής οικονομολόγος του Food and Agriculture Organization, Μάξιμο Τορέρο, μιλά για ένα από τα σοβαρότερα σοκ στις ροές εμπορευμάτων των τελευταίων ετών. «Δεν πρόκειται μόνο για ενεργειακό σοκ, αλλά για συστημικό σοκ που χτυπά ολόκληρα τα συστήματα τροφίμων», τόνισε.
Λιπάσματα και πρώτες ύλες σε κρίση
Τα λιπάσματα, ιδίως τα φωσφορικά, εξαρτώνται από κρίσιμες πρώτες ύλες όπως το θείο. Μεγάλο μέρος του θείου προέρχεται από τις χώρες του Κόλπου. Η διακοπή της αλυσίδας εφοδιασμού δημιουργεί ντόμινο στην παραγωγή.
Οι τιμές των λιπασμάτων έχουν εκτοξευτεί. Η ουρία στη Μέση Ανατολή αυξήθηκε 20% μέσα σε μία εβδομάδα. Στην Αίγυπτο η άνοδος έφτασε το 28%. Το φυσικό αέριο, βασική πρώτη ύλη για αζωτούχα λιπάσματα, πιέζει επιπλέον τις τιμές προς τα πάνω.
Ο FAO εκτιμά ότι αν η κρίση συνεχιστεί, οι τιμές θα παραμείνουν αυξημένες κατά 15% έως 20% στο πρώτο εξάμηνο του 2026.
Απειλή για τις αποδόσεις και τα τρόφιμα
Η άνοδα των καυσίμων επηρεάζει κάθε στάδιο της αγροτικής παραγωγής, από την άρδευση μέχρι τη μεταφορά. Πολλοί αγρότες θα περιορίσουν τη χρήση λιπασμάτων ή θα στραφούν σε καλλιέργειες χαμηλότερης έντασης.
Ακόμη και μικρές μειώσεις στα λιπάσματα προκαλούν δυσανάλογα μεγάλες απώλειες στις αποδόσεις. Οι περιοχές που ήδη βρίσκονται στα όρια της παραγωγικής τους ικανότητας θα δεχτούν το μεγαλύτερο πλήγμα.
Η διάρκεια της κρίσης καθορίζει την έκταση των επιπτώσεων. Αν το πρόβλημα λυθεί σε έναν μήνα, οι συνέπειες θα παραμείνουν διαχειρίσιμες. Τα παγκόσμια αποθέματα τροφίμων θεωρούνται επαρκή και οι αγορές μπορούν να σταθεροποιηθούν γρήγορα. Όμως αν η διαταραχή επιμείνει, οι επιπτώσεις θα πολλαπλασιαστούν.
Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή δείχνει πόσο ευάλωτη παραμένει η παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια. Ένα στενό πέρασμα μπορεί να καθορίσει αν εκατομμύρια άνθρωποι θα έχουν πρόσβαση σε φθηνά τρόφιμα.
