Απευθείας αναθέσεις ύψους 12 δισεκατομμυρίων ευρώ πραγματοποίησαν δημόσιες αρχές τα τελευταία έξι χρόνια. Τα στοιχεία του ΚΗΜΔΗΣ δείχνουν ότι μόνο το 2025 οι απευθείας αναθέσεις έφτασαν τα 2,2 δισ. ευρώ. Η αντιπολίτευση ασκεί κριτική, ενώ η κυβέρνηση υπερασπίζεται τη διαδικασία ως νόμιμη και αναγκαία.
Τα στοιχεία του ΚΗΜΔΗΣ για τις δημόσιες συμβάσεις
Σύμφωνα με το Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων, το δεκάμηνο Ιανουαρίου – Οκτωβρίου 2025 οι δημόσιες συμβάσεις ανήλθαν στα 13 δισ. ευρώ επί συνόλου 209.702 συμβάσεων. Οι απευθείας αναθέσεις αντιπροσώπευσαν 2,2 δισ. ευρώ από αυτό το ποσό.
Επιπλέον, 8 δισεκατομμύρια ευρώ δόθηκαν σε αναθέσεις μετά από διαγωνισμό με μόνο έναν συμμετέχοντα. Το χρηματικό όριο για απευθείας αναθέσεις ανέβηκε από 20.000 ευρώ το 2021 στα 30.000 ευρώ χωρίς ΦΠΑ με τον νόμο 4782/2021. Για συμβάσεις κοινωνικών και ειδικών υπηρεσιών το όριο φτάνει τα 60.000 ευρώ.
Η αύξηση του ορίου πραγματοποιήθηκε εν μέσω υγειονομικής κρίσης της Covid-19. Στόχος ήταν η επιτάχυνση των διαδικασιών προμηθειών σε κρίσιμες περιόδους.
Η κριτική της αντιπολίτευσης και η κυβερνητική θέση
Ο εκπρόσωπος Τύπου του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Κώστας Ζαχαριάδης, επέκρινε την κυβέρνηση για τις απευθείας αναθέσεις. Χαρακτήρισε την πρακτική «μοίρασμα δημόσιου χρήματος με αδιαφανείς διαδικασίες» και ζήτησε αλλαγή διακυβέρνησης.
Η κυβέρνηση υπερασπίζεται τη μέθοδο των απευθείας αναθέσεων τονίζοντας τη νομιμότητα κάθε σύμβασης. Το επιχείρημα εστιάζει στην ευελιξία και την ταχύτητα που προσφέρουν οι απευθείας αναθέσεις σε σχέση με τις χρονοβόρες διαγωνιστικές διαδικασίες. Οι προκηρύξεις και η δημοσιότητα που απαιτούν οι κλασικοί διαγωνισμοί επιβραδύνουν την υλοποίηση έργων.
Παράλληλα, η μείωση του διοικητικού βάρους για τους δημόσιους φορείς θεωρείται σημαντικό πλεονέκτημα. Σε περιόδους έκτακτης ανάγκης, όπως η πανδημία, η δυνατότητα άμεσης ανάθεσης κρίθηκε απαραίτητη.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα και η ευρωπαϊκή διάσταση
Ορισμένες περιπτώσεις απευθείας αναθέσεων προκάλεσαν δημόσιο προβληματισμό. Το 2024 ματαιώθηκε διαγωνισμός για λογότυπο του Μετρό Θεσσαλονίκης και η ανάθεση έγινε απευθείας σε νεοϊδρυθείσα εταιρεία έναντι 30.000 ευρώ. Το 2020, προμήθεια μασκών και αντισηπτικών για σωφρονιστικά καταστήματα ύψους 291.659 ευρώ δόθηκε σε μπακάλικο.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση παρακολουθεί το ζήτημα και κάνει συστάσεις για μεγαλύτερη διαφάνεια. Η Κομισιόν έχει στερήσει χρηματοδότηση σε έργα λόγω ελλείψεων στις διαδικασίες ανάθεσης. Το φαινόμενο του «σπασίματος» μεγάλων συμβάσεων σε μικρότερες απευθείας αναθέσεις για παράκαμψη διαγωνισμών αποτελεί σημείο προσοχής.
Παρά τις ευρωπαϊκές παρατηρήσεις, το σύστημα των απευθείας αναθέσεων λειτουργεί εντός του ισχύοντος ελληνικού νομικού πλαισίου. Η συζήτηση για την ισορροπία μεταξύ ταχύτητας και διαφάνειας στις δημόσιες συμβάσεις συνεχίζεται.
