Δεκατέσσερις μαρτυρίες από ανθρώπους που έζησαν την προσφυγιά της Αμμοχώστου το 1974 συγκεντρώνει το νέο βιβλίο «Λαλώ σου τα – Μαρτυρίες από την προσφυγιά της Αμμοχώστου». Το έργο υπογράφει ο Ματθαίος Φραντζεσκάκης, ιδρυτής και διευθυντής της Πολιτιστικής Εταιρείας Κρήτης και του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων.
Πώς δημιουργήθηκε το βιβλίο
Το αρχικό υλικό προέκυψε από τη δημιουργία ενός ντοκιμαντέρ κατά την περίοδο της πανδημίας. Σκοπός του ήταν να χρησιμεύσει για εκπαιδευτικούς λόγους και να αποτυπώσει τις εμπειρίες των ανθρώπων που έχασαν τα σπίτια τους.
Εκείνο το ντοκιμαντέρ έδωσε το έναυσμα για έναν κύκλο μαραθώνιων αφηγήσεων. Οι αφηγήσεις καταγράφηκαν από τον Κώστα Κοσμαδάκη. Εκτός από τη δημοσίευσή τους στο βιβλίο, θα αξιοποιηθούν και σε οπτικοακουστική μορφή.
Ο συγγραφέας επισημαίνει ότι το κείμενο κράτησε την προφορικότητα του λόγου. Στόχος ήταν να υπάρξει ελάχιστη παρέμβαση στις ιστορίες που του ανατέθησαν και στον τρόπο με τον οποίο αφηγήθηκαν οι μάρτυρες.
Τραγικές ιστορίες από τον πόλεμο
Μία από τις πιο συγκλονιστικές μαρτυρίες αφορά τον Νίκο Σοφιανό από τη Μακράσυκα, ένα κατεχόμενο χωριό πίσω από την κατεχόμενη Αχνα. Ο στρατιώτης ήταν αρραβωνιασμένος και χρησιμοποιούσε τηλέφωνο σε ένα κατακτημένο τούρκικο σπίτι για να επικοινωνεί με τη νέα του.
Όταν ξεκίνησε η δεύτερη εισβολή τον καλούσε η αρραβωνιαστικιά του. Ο Σοφιανός είπε ότι θα ρίξει την τελευταία σφαίρα και θα έρχονταν στο τηλέφωνο. Δεν προόρισε ότι εκείνο το διάστημα θα ήταν θανάσιμο για εκείνον. Πριν προλάβει να κάνει τι και τι, μία σφαίρα τον σκότωσε. Η αρραβωνιαστικιά του περίμενε στη γραμμή χωρίς να ξέρει.
Ο Μιχάλης Χατζημιχαήλ από τη Δερύνεια ήταν εκείνος που θυμήθηκε και μετέδωσε αυτή την ιστορία. Ήταν έφεδρος αξιωματικός που προγραμματιζόταν να απολυθεί στις 20 Ιουλίου του 1974. Το πραξικόπημα τον πρόλαβε.
Μαρτυρίες από τα τείχη της Αμμοχώστου
Η Ευτυχία Δρουσώτου – Ματσάνγκου από το Βαρώσι μεταφέρει τη μαρτυρία ενός εκ των τελευταίων στρατιωτών που ήταν στα τείχη της Αμμοχώστου. Ο στρατιώτης ήταν μόλις είκοσι χρονών και εμφανιζόταν ταραγμένος και αγχωμένος.
Μόνοι τρεις ή τέσσερις στρατιώτες παρέμειναν στη θέση τους χωρίς όπλα. Τα όπλα που διέθεταν ήταν πολύ παρωχημένα σε σχέση με του εχθρού. Τα πυρομαχικά τους είχαν τελειώσει και ήσαν εγκαταλελειμμένοι.
Κανείς ανώτερος δεν τους έδωσε οδηγία ή διαταγή. Κανείς δεν τους έφερε ούτε μία σφαίρα για να συνεχίσουν την άμυνα. Ο νεαρός στρατιώτης έκλαιγε και φώναζε ότι αν κάποιος τους έφερνε έστω μία σφαίρα, οι Τούρκοι δεν θα μπορούσαν να εισέλθουν. Η εγκατάλειψη που βίωσε αυτός και οι συντρόφοι του ήταν ολοκληρωτική.
Αυτοί οι τελευταίοι στρατιώτες που απέχωρησαν από τα τείχη έφυγαν χωρίς να έχουν λάβει κανενός είδους στήριξη. Έφυγαν σε κατάσταση πλήρους εγκατάλειψης από τις διοικητικές τους δομές.
Το νόημα της προσφυγιάς
Στην ερώτηση για το τι σημαίνει να είναι κάποιος πρόσφυγας, η Ευτυχία Δρουσώτου – Ματσάνγκου δίνει μία ζωντανή απάντηση. Να έχεις το σπίτι σου ένα μόλις χιλιόμετρο πιο κάτω. Ωστόσο να μην έχεις τη δυνατότητα να πας εκεί. Να ξέρεις ότι εκεί υπάρχουν οι δικές σου ανθρώπων αλλά να μην μπορείς να τα επισκεφθείς.
Αυτές οι μαρτυρίες αποτελούν τώρα μέρος του βιβλίου και θα χρησιμοποιηθούν και σε οπτικοακουστική μορφή. Στόχος είναι να διατηρηθεί η μνήμη και να γνωρίσουν οι νέες γενιές τι πραγματικά συνέβη στους ανθρώπους που έζησαν αυτά τα γεγονότα.
