Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης κατέθεσε πρόταση για καθιέρωση ασυμβίβαστου μεταξύ υπουργού και βουλευτή μετά τις εκλογές του 2027. Η πρόταση θα συζητηθεί προεκλογικά, αλλά η εφαρμογή της αναμένεται μετά τις εκλογές.
Πώς θα λειτουργεί το ασυμβίβαστο
Σύμφωνα με το περίγραμμα της πρότασης, ένας βουλευτής που επιλέγεται υπουργός θα αναστέλλει την βουλευτική του ιδιότητα για το διάστημα που θα ασκεί τα υπουργικά του καθήκοντα. Η έδρα του στη Βουλή θα καλύπτεται από τον πρώτο επιλαχόντα του ιδίου κόμματος στην ίδια εκλογική περιφέρεια.
Εάν ο υπουργός αποχωρήσει από την κυβέρνηση λόγω ανασχηματισμού ή παραίτησης, θα επανέρχεται αυτόματα στη θέση του βουλευτή. Αν επιθυμεί, μπορεί να είναι εκ νέου υποψήφιος σε μελλοντικές εκλογές.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης διευκρίνισε ότι η πρόταση αυτή θα πρέπει να ενταχθεί στην ευρύτερη συνταγματική αναθεώρηση. Για να ψηφιστεί απαιτούνται οι προβλεπόμενες αυξημένες πλειοψηφίες σε μια εκ των δύο κοινοβουλευτικών περιόδων.
Σύγκριση με το ευρωπαϊκό σύστημα
Η πρακτική του ασυμβίβαστου υπουργού και βουλευτή δεν είναι καινοτομία. Πολλές ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη θεσπίσει τέτοια μέτρα, αν και με διαφορετικές μορφές.
Στην Κύπρο υπάρχει ήδη συνταγματική πρόνοια για διάκριση εξουσιών. Κανένα μέλος του Υπουργικού Συμβουλίου δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα μέλος της Βουλής των Αντιπροσώπων. Εάν βουλευτής διοριστεί υπουργός, οφείλει να παραιτηθεί από το βουλευτικό αξίωμα και η έδρα κενώνεται αυτόματα από τον επόμενο επιλαχόντα.
Στη Γαλλία, σύμφωνα με το Άρθρο 23 του Συντάγματος του 1958, τα καθήκοντα μέλους της κυβέρνησης είναι ασυμβίβαστα με την κοινοβουλευτική εντολή. Οι Γάλλοι υπουργοί υποχρεούνται να εγκαταλείψουν τη βουλευτική έδρα τους εντός ενός μηνός από την ανάληψη των καθηκόντων τους. Το σύστημα αυτό σχεδιάστηκε από τον Σαρλ ντε Γκωλ.
Στην Ολλανδία το Άρθρο 57 του Συντάγματος ορίζει ρητά ότι βουλευτής δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα υπουργός ή υφυπουργός. Χάνει την έδρα του, η οποία περιέρχεται στον επόμενο υποψήφιο. Εξαίρεση υπάρχει κατά τη διάρκεια μεταβατικής περιόδου σχηματισμού νέας κυβέρνησης μετά από εκλογές.
Στο Βέλγιο το Άρθρο 50 του Συντάγματος προβλέπει ότι βουλευτής που διορίζεται υπουργός παύει να συμμετέχει στο νομοθετικό σώμα. Αν παραιτηθεί, ανακτά αυτόματα τη βουλευτική έδρα.
Στη Νορβηγία το Άρθρο 62 του Συντάγματος ορίζει ότι τα μέλη του Συμβουλίου της Επικρατείας δεν επιτρέπεται να παρίστανται στο κοινοβούλιο ως αντιπρόσωποι ενώ κατέχουν χαρτοφυλάκιο. Οι έδρες τους καλύπτονται από αναπληρωτές.
Αντίθετα, στη Βρετανία και τη Γερμανία ο πρωθυπουργός ή ο καγκελάριος και η πλειοψηφία των υπουργών είναι μέλη του κοινοβουλίου. Παρόμοιο καθεστώς ισχύει στην Αυστρία, την Ουγγαρία, την Πολωνία και τη Ρουμανία.
Πιθανή μείωση του αριθμού βουλευτών
Ο κ. Μαρινάκης ανέφερε ότι ενδεχομένως θα πρέπει να συζητηθεί και η μείωση του αριθμού των βουλευτών. Η παρατήρηση αυτή αφορά ένα δυνητικό πρόβλημα της πρότασης.
Εάν εφαρμοστεί το ασυμβίβαστο χωρίς προσαρμογή του συνολικού αριθμού των εδρών, θα υπήρχαν περισσότερα συνολικά βουλευτικά γραφεία. Στην πράξη, αντί για 300 βουλευτές, θα υπήρχαν 300 που δεν θα ήταν υπουργοί συν τους υπουργούς υπό αναστολή που θα θέλουν να επανεκλεγούν, δημιουργώντας 350 γραφεία περίπου.
Για αυτό ο εκπρόσωπος τόνισε ότι «ίσως θα πρέπει να συζητήσουμε και μείωση του αριθμού των βουλευτών». Ωστόσο, αποσαφήνισε ότι «όλα αυτά είναι υπό συζήτηση» και δεν αποτελούν αποφάσεις.
Πολιτικό πλαίσιο και στόχευση
Ο κ. Μαρινάκης τόνισε ότι η πρόταση δεν αποτελεί κίνηση για την αντιμετώπιση του πελατειακού κράτους. Άλλες πολιτικές, όπως η ταχύτερη απονομή συντάξεων, το ψηφιακό κράτος και η μετάβαση του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ, αποσκοπούν σε αυτό.
Η πρόταση, κατά τη κυβέρνηση, έχει να κάνει με την ενίσχυση του ρόλου του βουλευτή. Αποστοχεύει στον περιορισμό του διπλού ρόλου και στην καθαρή διαχώριση ευθυνών μεταξύ εκτελεστικής και νομοθετικής εξουσίας.
Ο κ. Μαρινάκης ξεκαθάρισε ότι δεν πρόκειται για εκτελεστικό νόμο, αλλά θέση που θα τεθεί στον δημόσιο διάλογο. Η συζήτηση θα περιλαμβάνει και άλλες θεσμικές παρεμβάσεις.
