Σημαντική εξέλιξη για δεκάδες χιλιάδες ιδιοκτήτες ακινήτων σε ολόκληρη την Ελλάδα, καθώς νέα νομοθετική ρύθμιση που ψηφίστηκε στη Βουλή βάζει φρένο στην «καταιγίδα» αγωγών με τις οποίες το Δημόσιο διεκδικεί ιδιωτικές περιουσίες. Η ρύθμιση, που εντάχθηκε σε νομοσχέδιο του Υπουργείου Δικαιοσύνης, παρατείνει την αναστολή των αγωγών έως τις 31 Μαΐου 2026, δίνοντας χρόνο στην κυβέρνηση να ετοιμάσει το οριστικό νομοθετικό πλαίσιο.
Γιατί χρειάστηκε νέα παράταση
Η προηγούμενη καταληκτική προθεσμία αναστολής έληξε στις 31 Ιανουαρίου, ωστόσο το αρμόδιο υπουργείο Οικονομικών δεν κατάφερε να ολοκληρώσει στο διάστημα που μεσολάβησε τη νομοθετική παρέμβαση που θα έλυνε οριστικά το πρόβλημα. Πρόκειται για δέσμευση που είχε αναληφθεί ήδη από τις αρχές του 2024 από τον τότε υπουργό Οικονομικών Κωστή Χατζηδάκη. Κρίθηκε λοιπόν απαραίτητο να δοθεί τετράμηνη παράταση, ώστε να καθοριστούν επιτέλους τα κριτήρια βάσει των οποίων θα αποφασίζεται πότε το Δημόσιο μπορεί να προχωρά σε αγωγές κατά ιδιοκτητών.
Πάνω από 6.000 αγωγές κατά πολιτών
Ο ακριβής αριθμός των διεκδικήσεων του Δημοσίου παραμένει άγνωστος, αλλά υπολογίζεται ότι οι αγωγές κατά ιδιοκτητών ξεπερνούν τις 6.000 και αναμένεται να πολλαπλασιαστούν καθώς πλησιάζει η ολοκλήρωση της κτηματογράφησης. Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, μόνο το 2023 ασκήθηκαν 857 νέες κτηματολογικές αγωγές, 465 εφέσεις και 179 αναιρέσεις.
Το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο είναι ότι το Δημόσιο χάνει σχεδόν τα τρία τέταρτα των υποθέσεων στις οποίες ασκεί έφεση. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι η πλειονότητα των αγωγών ήταν αβάσιμες εξαρχής, ταλαιπωρώντας πολίτες χωρίς ουσιαστικό λόγο.
Ολόκληρες γειτονιές στο στόχαστρο
Στο πρόσφατο παρελθόν, το Δημόσιο διεκδικούσε ολόκληρες γειτονιές σε πυκνοδομημένες περιοχές της Αττικής, όπως τον Κορυδαλλό, τη Νίκαια και τη Σαρωνίδα, καθώς και περιοχές στην Καρδίτσα. Ταυτόχρονα, στο στόχαστρο βρέθηκαν ακίνητα σε πολλά δημοφιλή νησιά του Αιγαίου, του Αργοσαρωνικού, στα Επτάνησα και στην Κρήτη.
Ο τρόπος με τον οποίο κτηματικές υπηρεσίες ασκούσαν τις αγωγές προκαλούσε εύλογη αγανάκτηση. Διεκδικούσαν εκτάσεις χωρίς επίκληση κάποιου συγκεκριμένου εγγράφου ή βασιζόμενες σε μη οριοθετημένες περιγραφές ακινήτων από έγγραφα της εποχής της Τουρκοκρατίας. Ο ισχυρισμός ήταν πάντα ο ίδιος: ότι το ελληνικό κράτος διαδέχτηκε το Οθωμανικό στην κυριότητα, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ούτε η πραγματική κατάσταση των ακινήτων, ούτε η ύπαρξη τίτλων ιδιωτών ιδιοκτητών.
Το πρόβλημα με τους δασικούς χάρτες
Πέρα από τα οθωμανικά φιρμάνια, ένας ακόμη βασικός λόγος που το Δημόσιο θεωρεί τον εαυτό του ιδιοκτήτη εκτάσεων είναι ο φερόμενος δασικός χαρακτήρας τους, ακόμη και σε περιπτώσεις που οι εκτάσεις αυτές έχουν αποχαρακτηριστεί. Αρκετές είναι επίσης οι περιπτώσεις πράξεων απαλλοτρίωσης προ του 1950 που όμως δεν υλοποιήθηκαν ποτέ.
Ο πρόεδρος του τμήματος του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος Δυτικής Κρήτης, Βασίλης Κοντεζάκης, επισημαίνει ότι η ολοκλήρωση της κτηματογράφησης με ανοιχτά ζητήματα στους δασικούς χάρτες δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για χιλιάδες ιδιοκτήτες. Από τις περίπου 464.000 αντιρρήσεις και αιτήματα διόρθωσης που έχουν κατατεθεί σε ολόκληρη τη χώρα, έχουν εξεταστεί λιγότερες από τις μισές.
Εάν η διαδικασία κτηματογράφησης ολοκληρωθεί χωρίς να ενσωματωθούν οι αποφάσεις των Επιτροπών Εξέτασης Αντιρρήσεων, αρκετές εκτάσεις θα εμφανιστούν ως δημόσια περιουσία, υποχρεώνοντας τους πολίτες είτε να κινηθούν δικαστικά είτε να προσκομίσουν άμεσα τίτλους ιδιοκτησίας.
Τι προβλέπει η νέα ρύθμιση
Η νέα διάταξη που μόλις ψηφίστηκε περιλαμβάνει σειρά προστατευτικών μέτρων για τους ιδιοκτήτες:
Η αναστολή αγωγών του Δημοσίου που σχετίζονται με πρώτες εγγραφές και αμφισβήτηση κτηματολογικών εγγραφών παρατείνεται έως τις 31 Μαΐου 2026. Εκκρεμείς υποθέσεις πρώτου βαθμού θα επανεκκινήσουν μετά την ημερομηνία αυτή, ενώ όσες είχαν οριστεί για συζήτηση αποσύρονται από τα πινάκια των δικαστηρίων και θα επαναπροσδιοριστούν.
Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα στον αντίδικο του Δημοσίου να ζητήσει τη συνέχιση της δίκης, εφόσον το αίτημά του εγκριθεί από τον πρόεδρο του Τριμελούς Συμβουλίου. Επίσης, ο χρόνος από τη συζήτηση μιας υπόθεσης έως τις 31 Μαΐου δεν προσμετράται στο οκτάμηνο που προβλέπει ο Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας, ώστε να μην χάσουν οι πολίτες τις προθεσμίες τους.
Τι αναμένεται μέχρι τον Μάιο
Η κυβέρνηση καλείται τώρα να ανταποκριθεί στη δέσμευσή της και να παρουσιάσει έως τις 31 Μαΐου τη νέα νομοθετική πρόταση. Αυτή θα πρέπει να θέσει σαφή κριτήρια που θα καθοδηγούν τη Διοίκηση και το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους για τις περιπτώσεις στις οποίες δεν θα πρέπει να προβαίνουν σε αντιδικία με τους πολίτες, λαμβάνοντας υπόψη τη σταθερή νομολογία του Αρείου Πάγου.
Ο Άρειος Πάγος έχει ήδη κρίνει ότι τα έγγραφα της εποχής της Τουρκοκρατίας δεν αρκούν από μόνα τους για να γίνει δεκτή μια αγωγή του Δημοσίου, αλλά απαιτούνται τίτλοι, πραγματική νομή ή κατοχή. Η νέα νομοθεσία αναμένεται να κωδικοποιήσει αυτή τη νομολογία, προσφέροντας επιτέλους ασφάλεια δικαίου σε χιλιάδες ιδιοκτήτες που ζουν με την αβεβαιότητα μιας αγωγής πάνω από το κεφάλι τους.
