Σε μια εποχή που η παγκόσμια προσοχή είναι στραμμένη στις εξελίξεις της Μέσης Ανατολής, ένα νομοθέτημα-τέρας πέρασε σχεδόν απαρατήρητο στο Αφγανιστάν. Οι Ταλιμπάν, που κυβερνούν τη χώρα μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ τον Αύγουστο του 2021, θέσπισαν νέο ποινικό κώδικα που νομιμοποιεί τον ξυλοδαρμό των γυναικών από τους συζύγους τους, υπό τον όρο ότι δεν θα σπάνε κόκαλα ούτε θα αφήνουν μόνιμα σημάδια στο σώμα τους.
Ο νόμος που μετατρέπει τη βία σε «δικαίωμα»
Ο νέος νόμος τέθηκε σε εφαρμογή τον Φεβρουάριο, αλλά έγινε ευρέως γνωστός μόλις τώρα μέσω της οργάνωσης ανθρωπίνων δικαιωμάτων Rawadari, που δραστηριοποιείται εντός και εκτός Αφγανιστάν. Το κείμενο, γραμμένο στη γλώσσα Παστού, μεταφράστηκε στα αγγλικά από τον ανεξάρτητο οργανισμό Afghanistan Analysts Network, αποκαλύπτοντας στον κόσμο το πλήρες μέγεθος της θεσμοποιημένης βίας.
Σύμφωνα με τη μετάφραση, ο νόμος αναφέρει ρητά: «Εάν ένας σύζυγος χτυπήσει τη σύζυγό του τόσο άγρια ώστε να προκαλέσει σπάσιμο οστού, ανοιχτή πληγή ή μελανιά ορατή στο σώμα της, και εκείνη τον καταγγείλει σε δικαστή, τότε ο σύζυγος θα θεωρηθεί παραβάτης και θα καταδικαστεί σε 15 ημέρες φυλάκιση». Με άλλα λόγια, αν ο ξυλοδαρμός δεν αφήνει αποδεικτικά στοιχεία στο σώμα, δεν θεωρείται καν αδίκημα.
Τα ζώα προστατεύονται περισσότερο από τις γυναίκες
Σε μια ειρωνεία που αγγίζει τα όρια του σουρεαλισμού, ο ίδιος νόμος προβλέπει αυστηρότερη τιμωρία για όσους κακοποιούν ζώα. Συγκεκριμένα, η οργάνωση κοκορομαχιών ή κυνομαχιών τιμωρείται με πέντε μήνες φυλάκιση – δηλαδή δέκα φορές περισσότερο από τον ξυλοδαρμό μιας γυναίκας που οδηγεί σε σπάσιμο κόκαλου. Η σύγκριση αυτή καθιστά κρυστάλλινα σαφές πού τοποθετεί τις γυναίκες η ιεραρχία αξιών των Ταλιμπάν: κάτω ακόμα και από τα κατοικίδια.
«Οι άνδρες έχουν δικαίωμα πλήρους κυριαρχίας»
Η ακτιβίστρια και δημοσιογράφος Μαχμπούμπα Σεράτζ, που ζει στην Καμπούλ, δήλωσε στο CNN: «Οι άνδρες έχουν το δικαίωμα να κυριαρχούν πλήρως στις γυναίκες. Ο λόγος τους είναι νόμος». Η Σεράτζ, μία από τις λίγες γυναίκες που τολμούν ακόμα να υψώσουν τη φωνή τους μέσα στο Αφγανιστάν, περιέγραψε ένα κλίμα τρόμου όπου η προσφυγή στη δικαιοσύνη είναι ουσιαστικά αδύνατη: η μαρτυρία μιας γυναίκας σε δικαστήριο έχει μόνο τη μισή αξία από αυτήν ενός άνδρα, ενώ η έξοδος από το σπίτι χωρίς τη συνοδεία αρσενικού κηδεμόνα είναι απαγορευμένη.
Θανατική ποινή για ομοφυλοφιλία, μαγεία και «αιρέσεις»
Ο νέος ποινικός κώδικας δεν περιορίζεται στη βία κατά των γυναικών. Προβλέπει θανατική ποινή για ευρύ φάσμα «εγκλημάτων», μεταξύ των οποίων η ομοφυλοφιλία, η «επίμονη κλοπή», η αίρεση και η μαγεία. Ένας δικαστής ή ένας ιμάμης μπορεί επίσης να καταδικάσει σε θάνατο όποιον διαδίδει πεποιθήσεις «αντίθετες με το Ισλάμ» – μια διατύπωση τόσο ασαφής που, σύμφωνα με ακτιβιστές, θέτει σε κίνδυνο τις δεκάδες εθνοτικές και θρησκευτικές μειονότητες μιας χώρας όπου ζουν περίπου 50 διαφορετικές εθνότητες.
Ο ΟΗΕ μιλά για «νεκροταφείο ανθρωπίνων δικαιωμάτων»
Η διεθνής αντίδραση ήρθε δριμεία. Ο Φόλκερ Τουρκ, Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, δήλωσε στο Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στη Γενεύη ότι ο νόμος «νομιμοποιεί τη βία κατά γυναικών και παιδιών» και προειδοποίησε: «Το Αφγανιστάν είναι ένα νεκροταφείο για τα ανθρώπινα δικαιώματα».
Ο Τουρκ χρησιμοποίησε ιδιαίτερα βαρύ λεξιλόγιο, παρομοιάζοντας το σύστημα που έχουν δημιουργήσει οι Ταλιμπάν με «απαρτχάιντ φύλου»: «Οι γυναίκες και τα κορίτσια του Αφγανιστάν αντιμετωπίζουν ακραίες διακρίσεις και καταπίεση λόγω φύλου που ισοδυναμούν με διώξεις. Το σύστημα διαχωρισμού θυμίζει απαρτχάιντ, που βασίζεται στο φύλο και όχι στη φυλή».
Δύο εκατομμύρια κορίτσια εκτός σχολείου
Ο νέος νόμος έρχεται να προστεθεί σε μια ήδη αποπνικτική πραγματικότητα. Σύμφωνα με στοιχεία της UNICEF, πάνω από δύο εκατομμύρια κορίτσια και νεαρές γυναίκες έχουν αποκλειστεί από τη δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια εκπαίδευση από τότε που οι Ταλιμπάν ανέλαβαν την εξουσία. Οι γυναίκες δεν επιτρέπεται να εργάζονται στις περισσότερες θέσεις, δεν μπορούν να ταξιδεύουν μόνες, δεν μπορούν να ντύνονται ελεύθερα και πλέον, επισήμως, δεν μπορούν ούτε καν να είναι ασφαλείς μέσα στο ίδιο τους το σπίτι.
Η Δύση, εν μέσω πολέμων και κρίσεων, φαίνεται ανίκανη ή απρόθυμη να ασκήσει ουσιαστική πίεση σε ένα καθεστώς που θεωρεί τη βία κατά των γυναικών νόμιμο «δικαίωμα» του συζύγου. Ενόσω ο κόσμος κοιτάζει αλλού, εκατομμύρια γυναίκες στο Αφγανιστάν ζουν μια καθημερινότητα που ο ΟΗΕ αποκαλεί – χωρίς υπερβολή – «νεκροταφείο».
