Ενώ ο πλανήτης παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, στο Πεκίνο η ατμόσφαιρα είναι διαφορετική. Η κινεζική ηγεσία, πίσω από τις τυπικές δηλώσεις καταδίκης, αξιολογεί μεθοδικά τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις που φέρνει η αμερικανοϊσραηλινή επέμβαση στο Ιράν – και τα συμπεράσματα δεν είναι καθόλου δυσάρεστα για τον Σι Τζινπίνγκ.
«Νόμος της ζούγκλας»: Η σκληρή ρητορική του Πεκίνου
Η πρώτη αντίδραση της Κίνας ήταν αναμενόμενα οξεία. Σε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Ρώσο ομόλογό του, ο υπουργός Εξωτερικών Γουάνγκ Γι χαρακτήρισε τις κινήσεις των ΗΠΑ για τη «δολοφονία» του ηγέτη του Ιράν ως «απαράδεκτες» και ως επιστροφή στον «νόμο της ζούγκλας». Η τοποθέτηση δεν αποτελεί απλά διπλωματική ευγένεια – εκφράζει μια βαθιά πεποίθηση του Πεκίνου ότι οι μονομερείς στρατιωτικές ενέργειες αποσταθεροποιούν τη διεθνή τάξη και δημιουργούν επικίνδυνα προηγούμενα.
Πίσω από αυτή τη σκληρή ρητορική, ωστόσο, κρύβεται μια πολύ πιο ψύχραιμη ανάλυση. Η Κίνα δεν σπεύδει σε βεβιασμένες κινήσεις – μετρά, υπολογίζει και περιμένει.
Το Ιράν ήταν σύμμαχος, αλλά όχι αξιόπιστος
Σε πρώτο επίπεδο, οι εξελίξεις δεν είναι θετικές για το Πεκίνο. Παρότι η Τεχεράνη δεν ήταν ο πιο σταθερός εταίρος στην περιοχή, αποτελούσε αντίβαρο στην αμερικανική επιρροή στη Μέση Ανατολή. Ακόμα πιο σημαντικό: η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου, απορροφώντας περίπου το 80% των εξαγωγών. Κάθε αποσταθεροποίηση στη ροή αυτών των ποσοτήτων δημιουργεί πονοκέφαλο στην ενεργειακή ασφάλεια της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας του κόσμου.
Τα στρατηγικά κέρδη που βλέπει το Πεκίνο
Ωστόσο, η ευρύτερη εικόνα αποκαλύπτει κάτι εντελώς διαφορετικό. Μια Ουάσινγκτον που εμπλέκεται σε παρατεταμένη στρατιωτική επιχείρηση στη Μέση Ανατολή είναι μια Ουάσινγκτον που αποσπάται. Οι πόροι δεν είναι απεριόριστοι – ούτε οι οικονομικοί, ούτε οι στρατιωτικοί, ούτε η πολιτική αντοχή της αμερικανικής κοινής γνώμης απέναντι σε νέες εμπλοκές.
Και εδώ η Κίνα βρίσκει τεράστιο πεδίο:
- Ενίσχυση του αφηγήματος: Το Πεκίνο προωθεί εδώ και χρόνια τη θέση ότι οι ΗΠΑ αποτελούν αναξιόπιστη, αποσταθεροποιητική δύναμη. Ο πόλεμος στο Ιράν «σερβίρει» αυτό ακριβώς το αφήγημα σε χώρες του λεγόμενου Παγκόσμιου Νότου, που ολοένα και περισσότερο αμφισβητούν την αμερικανική ηγεμονία.
- Στρατηγικό περιθώριο: Με τις ΗΠΑ να εστιάζουν στον Κόλπο, η Κίνα αποκτά μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων στην Ασία-Ειρηνικό – και ιδίως απέναντι στην Ταϊβάν.
- Αλλαγή διεθνών κανόνων: Ο Ντόναλντ Τραμπ μεταβάλλει θεμελιωδώς τις νόρμες του διεθνούς δικαίου, δημιουργώντας προηγούμενα που η Κίνα θα μπορούσε μελλοντικά να αξιοποιήσει.
Η Ταϊβάν στο «στόχαστρο»
Το μεγάλο ερώτημα είναι προφανές: θα τολμήσει η Κίνα να κινηθεί προς την Ταϊβάν; Αν και το Πεκίνο εξακολουθεί να προτιμά τη διπλωματική επανένωση με το νησί – το οποίο θεωρεί «αποσχισθείσα επαρχία» – η παρατεταμένη κρίση στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να καταστήσει λιγότερο πιθανή μια αμερικανική παρέμβαση σε περίπτωση κλιμάκωσης στα Στενά της Ταϊβάν.
Σύμφωνα με ανάλυση του Sky News, αυτή ακριβώς είναι η ανησυχία δυτικών αναλυτών: η αμερικανική υπερέκταση σε πολλαπλά μέτωπα αποδυναμώνει την αποτρεπτική ικανότητα των ΗΠΑ στον Ειρηνικό – και η Κίνα το γνωρίζει πολύ καλά.
Ο φόβος της «επανάστασης από κάτω»
Δεν είναι όλα ρόδινα για το Πεκίνο, ωστόσο. Οι εκκλήσεις του Τραμπ προς τον ιρανικό λαό να «ξεσηκωθεί» έχουν προκαλέσει βαθύ προβληματισμό στην κινεζική ηγεσία. Οι επαναστάσεις λαϊκής ισχύος αποτελούν τον μεγαλύτερο εφιάλτη του Κομμουνιστικού Κόμματος. Η πτώση ενός ακόμα αυταρχικού καθεστώτος υπό πίεση – τόσο εξωτερική όσο και εσωτερική – δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση εξέλιξη που θα επιθυμούσε να δει η Κίνα.
Το δίλημμα είναι σαφές: από τη μία, η αμερικανική αποσπαση δημιουργεί ευκαιρίες. Από την άλλη, η επιτυχής ανατροπή ενός καθεστώτος μέσω λαϊκής εξέγερσης θα μπορούσε να εμπνεύσει παρόμοιες κινήσεις αλλού – ακόμα και εντός της Κίνας.
Τι παρακολουθεί τώρα το Πεκίνο
Στο άμεσο μέλλον, η Κίνα εστιάζει σε τρία πράγματα: πρώτον, τη διασφάλιση της ενεργειακής της τροφοδοσίας. Δεύτερον, τη διατήρηση σταθερών σχέσεων με την Ουάσινγκτον ενόψει της προγραμματισμένης επίσκεψης Τραμπ στο Πεκίνο σε τέσσερις εβδομάδες – μιας επίσκεψης που, αν πραγματοποιηθεί, θα αποτελέσει σταθμό για τη γεωπολιτική της Ασίας-Ειρηνικού. Τρίτον, την ενίσχυση της θέσης της ως εναλλακτικός πόλος εξουσίας σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία.
Η σκακιέρα είναι μεγάλη. Και ενώ η Μέση Ανατολή φλέγεται, η Κίνα δεν βιάζεται. Κινεί τα πιόνια της αργά, μεθοδικά – και με το βλέμμα στραμμένο σταθερά προς τα Στενά της Ταϊβάν.
