Η κρίση στη Μέση Ανατολή δεν αφήνει ανεπηρέαστη την Κύπρο, η οποία βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο μιας διπλωματικής θύελλας που εμπλέκει Βρυξέλλες, Λονδίνο και Λευκωσία. Την ώρα που καπνός εμφανίστηκε σε κοντινή απόσταση από τη βρετανική βάση Δεκέλειας, η κυπριακή κυβέρνηση εκφράζει έντονη δυσαρέσκεια προς τη Βρετανία, ενώ στις Βρυξέλλες τίθεται για πρώτη φορά στο τραπέζι η ενεργοποίηση της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής του Άρθρου 42(7) της Συνθήκης της Λισαβόνας.
Η Λευκωσία «αδειάζει» τη Βρετανία
Με σκληρή γλώσσα, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης, μιλώντας μετά τη συνεδρία του Εθνικού Συμβουλίου, δήλωσε ότι παρά τις διαβεβαιώσεις που είχε δώσει ο Βρετανός πρωθυπουργός στο χθεσινό του διάγγελμα, δεν υπήρχε σαφής διευκρίνιση ότι οι βρετανικές βάσεις στην Κύπρο «σε καμία εκ των περιπτώσεων δεν θα χρησιμοποιούνταν για λόγο άλλο πέραν του ανθρωπιστικού».
«Είναι κάτι το οποίο οφείλω να πω ότι το βλέπουμε με δυσαρέσκεια», τόνισε χαρακτηριστικά ο κ. Λετυμπιώτης. Η αναφορά δεν ήταν τυχαία. Η Κυπριακή Δημοκρατία θέλει να στείλει ένα ξεκάθαρο μήνυμα: ό,τι κι αν συμβαίνει στη Μέση Ανατολή, το νησί δεν πρόκειται να γίνει ορμητήριο πολεμικών επιχειρήσεων.
Ο εκπρόσωπος πρόσθεσε ότι θα γίνουν άμεσα διαβήματα σε ανώτατο επίπεδο προς το Λονδίνο, τόσο για τον τρόπο που επικοινωνήθηκε το μήνυμα, όσο και για το γεγονός ότι δεν υπήρξε έγκαιρη ενημέρωση των Κυπρίων πολιτών που διαμένουν κοντά στις βάσεις Ακρωτηρίου. «Θα γίνουν σε ανώτερο επίπεδο», υπογράμμισε, δείχνοντας ότι η κυπριακή πλευρά δεν σκοπεύει να αφήσει το ζήτημα αναπάντητο.
Καπνός κοντά στη βάση Δεκέλειας – Τι συνέβη
Η ένταση κλιμακώθηκε περαιτέρω μετά την εμφάνιση καπνού σε απόσταση περίπου ενός χιλιομέτρου ανατολικά της Περιοχής Βρετανικών Βάσεων Δεκέλειας, σύμφωνα με μέλη της ομάδας GEOINT του δικτύου Faytuks. Το περιστατικό σημειώθηκε λίγες ώρες μετά τις προειδοποιήσεις για drones και τις εκκενώσεις σε γειτονικές περιοχές, προσθέτοντας νέα ανησυχία στους κατοίκους αλλά και στις αρχές του νησιού.
Αν και δεν έχει διευκρινιστεί πλήρως η αιτία του καπνού, η γεωγραφική εγγύτητα με τη στρατιωτική εγκατάσταση και το γενικότερο κλίμα ανασφάλειας που επικρατεί στην περιοχή δημιούργησαν κύμα ανησυχίας.
Η ΕΕ βάζει στο τραπέζι τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας
Σε αυτό το τοπίο αβεβαιότητας, η Ευρωπαϊκή Ένωση κάνει ένα κρίσιμο βήμα. Η επικεφαλής εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Πάουλα Πίνιο, δήλωσε ότι η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής «σίγουρα θα συζητηθεί τις ερχόμενες ημέρες και στις διάφορες συναντήσεις που θα λάβουν χώρα», προσθέτοντας ωστόσο πως «αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει τέτοια συζήτηση» για την ενεργοποίησή της.
Η δήλωση αυτή, παρότι δείχνει συγκρατημένη, είναι σημαντικότατη. Για πρώτη φορά στο πλαίσιο της κρίσης στη Μέση Ανατολή, η Κομισιόν δεν αποκλείει τη δυνατότητα ενεργοποίησης του πιο ισχυρού εργαλείου αμυντικής αλληλεγγύης που διαθέτει η ΕΕ.
Τι είναι το Άρθρο 42(7) και γιατί είναι τόσο σημαντικό
Η λεγόμενη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής βρίσκεται στο Άρθρο 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (Συνθήκη της Λισαβόνας). Με απλά λόγια, αν ένα κράτος μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα υπόλοιπα κράτη μέλη έχουν υποχρέωση να το συνδράμουν «με όλα τα μέσα που διαθέτουν».
Η ρήτρα ενεργοποιήθηκε για πρώτη φορά στην ιστορία της ΕΕ από τη Γαλλία, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις του Νοεμβρίου 2015 στο Παρίσι. Τότε, τα κράτη μέλη ανταποκρίθηκαν με παροχή στρατιωτικής βοήθειας, πληροφοριών και λοιπής υποστήριξης. Μια ενεργοποίηση για την Κύπρο θα σήμαινε ότι η ΕΕ αναγνωρίζει πρακτικά ότι ένα κράτος μέλος της απειλείται ένοπλα — ένα μήνυμα με τεράστιο πολιτικό και γεωπολιτικό βάρος.
Η Φον ντερ Λάιεν στο τηλέφωνο με Χριστοδουλίδη
Παράλληλα, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επικοινώνησε τηλεφωνικά με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη. Σε δημόσια δήλωσή της τόνισε ότι, παρότι η Κύπρος δεν ήταν ο στόχος της επίθεσης, «το γεγονός εγείρει σοβαρές ανησυχίες» και πως η Ευρωπαϊκή Ένωση στέκεται «συλλογικά» δίπλα στα κράτη μέλη της.
Στην ίδια κατεύθυνση, ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα και η φον ντερ Λάιεν επανέλαβαν σε κοινή δήλωση την ανάγκη για αποκλιμάκωση, προστασία αμάχων και σεβασμό του διεθνούς δικαίου, τονίζοντας ότι η ΕΕ θα λάβει «όλα τα αναγκαία βήματα» για τη στήριξη των πολιτών της.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Η Αθήνα παρακολουθεί τις εξελίξεις με ιδιαίτερη προσοχή. Η ελληνική κυβέρνηση έχει ήδη στείλει φρεγάτες και F-16 στην Κύπρο για ενίσχυση της αεράμυνας, ενώ βρίσκεται σε συνεχή επαφή με όλους τους συμμάχους. Αν η ΕΕ προχωρούσε στην ενεργοποίηση της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής, η Ελλάδα — ως στενότερος σύμμαχος της Κύπρου — θα βρισκόταν στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής αντίδρασης.
Παράλληλα, η σθεναρή στάση της Λευκωσίας απέναντι στο Λονδίνο αποτελεί σαφές μήνυμα: η Κύπρος δεν πρόκειται να μετατραπεί σε πεδίο μάχης. Μια στάση που ενισχύει τη θέση και της Αθήνας, η οποία από την αρχή της κρίσης τάσσεται υπέρ της αποκλιμάκωσης και της προστασίας των Ελλήνων πολιτών στην ευρύτερη περιοχή.
Τι αναμένεται
Τα επόμενα εικοσιτετράωρα αναμένονται κρίσιμα. Η Λευκωσία θα πραγματοποιήσει επίσημα διαβήματα στο Λονδίνο μέσα στη μέρα, ενώ στις Βρυξέλλες δρομολογούνται διαδοχικές διαβουλεύσεις. Η τηλεδιάσκεψη των υπουργών Εξωτερικών των 27 έχει ήδη πραγματοποιηθεί, με τη συμμετοχή του Γιώργου Γεραπετρίτη, και η κυπριακή πλευρά παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις.
Αν η κατάσταση στη Μέση Ανατολή δεν αποκλιμακωθεί, το ερώτημα δεν θα είναι πλέον αν η ΕΕ θα ενεργοποιήσει τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας, αλλά πότε.
