Οι τιμές βενζίνης στην Ελλάδα εκτοξεύονται μέσα σε λίγες ημέρες όταν το πετρέλαιο ακριβαίνει. Όμως όταν οι διεθνείς τιμές πέφτουν, η μείωση φτάνει με καθυστέρηση εβδομάδων στα πρατήρια. Η ασυμμετρία δεν είναι τυχαία.
Πώς η διεθνής αγορά κινεί τα πρατήρια
Η τιμή του αργού πετρελαίου καθορίζει το κόστος αγοράς για τα διυλιστήρια. Όταν το πετρέλαιο ανεβαίνει λόγω γεωπολιτικών κρίσεων ή περιορισμού προσφοράς, οι εταιρείες διύλισης πληρώνουν περισσότερα αμέσως. Το επιπλέον κόστος μεταφέρεται στη χονδρική αγορά μέσα σε 48-72 ώρες. Τα πρατήρια ακολουθούν γρήγορα για να μην πουλούν με ζημιά.
Τα αποθέματα που κρατούν τις τιμές ψηλά
Οι εταιρείες εμπορίας καυσίμων αγοράζουν μεγάλες ποσότητες εκ των προτέρων. Όταν οι διεθνείς τιμές πέφτουν, τα πρατήρια έχουν ήδη πληρώσει ακριβότερα για τα υπάρχοντα αποθέματα. Πρέπει να εξαντλήσουν πρώτα τα παλιά stocks πριν εμφανιστεί η μείωση στην αντλία. Η διαδικασία χρειάζεται συνήθως από μία έως τρεις εβδομάδες. Έτσι δημιουργείται η καθυστέρηση που αισθάνονται οι οδηγοί.
Οι φόροι που δεν κουνιούνται
Το 60% περίπου της τιμής βενζίνης στην Ελλάδα είναι φόροι και ειδικά τέλη. Ο ΕΦΚ, ο ΦΠΑ και οι επιπλέον εισφορές παραμένουν σταθεροί ανεξάρτητα από τις διακυμάνσεις της αγοράς. Ακόμη κι αν το πετρέλαιο φθηνύνει κατά 20%, η τελική μείωση στο πρατήριο μπορεί να φτάνει μόνο το 8%. Η φορολογική επιβάρυνση απορροφά το μεγαλύτερο μέρος της ευνοϊκής εξέλιξης.
Η αλυσίδα που προσθέτει κόστος
Από το διυλιστήριο μέχρι την αντλία υπάρχουν πολλά ενδιάμεσα στάδια. Η διύλιση, η αποθήκευση, η μεταφορά με βυτία και τα λειτουργικά έξοδα των πρατηρίων κοστίζουν. Κάθε μεσάζων προσθέτει το περιθώριο κέρδους του. Τα έξοδα αυτά δεν μεταβάλλονται με την ίδια ταχύτητα που πέφτει η τιμή του αργού. Η προσαρμογή γίνεται σταδιακά σε όλη την αλυσίδα εφοδιασμού.
Γιατί οι αυξήσεις κινούνται γρήγορα
Η ψυχολογία της αγοράς παίζει ρόλο. Σε περιόδους αβεβαιότητας, οι εταιρείες αντιδρούν ταχύτερα στις αυξήσεις για να προφυλαχθούν από απώλειες. Οι μειώσεις περνούν με πιο χαλαρό ρυθμό γιατί δεν υπάρχει ο ίδιος επιχειρηματικός κίνδυνος. Αποτέλεσμα: ασυμμετρία στην ταχύτητα προσαρμογής που βιώνουν οι καταναλωτές καθημερινά.
Η διαφορά ανάμεσα σε άνοδο και πτώση δεν είναι μύθος. Τα αποθέματα, η φορολογία και η σύνθετη αλυσίδα διανομής εξηγούν την καθυστέρηση. Οι διεθνείς τιμές πετρελαίου παραμένουν ο βασικός παράγοντας μακροπρόθεσμα. Όμως ο δρόμος από την παγκόσμια αγορά στο ελληνικό πρατήριο κρύβει πολλές στάσεις.
