Η βαλεριάνα κερδίζει έδαφος ως φυσική λύση για την αϋπνία και το στρες. Το βότανο που πολλοί αποκαλούν «Valium της φύσης» βρίσκεται σε δεκάδες συμπληρώματα διατροφής, αλλά οι ειδικοί προειδοποιούν: η σύγκριση με το συνταγογραφούμενο φάρμακο δεν ευσταθεί πλήρως.
Από την αρχαία ιατρική στο σύγχρονο ράφι
Το φυτό Valeriana officinalis ευδοκιμεί στην Ευρώπη και την Ασία εδώ και αιώνες. Οι ρίζες του αποξηραίνονται και καταλήγουν σε τσάι, βάμματα, κάψουλες ή δισκία. Το Αμερικανικό Βοτανικό Συμβούλιο καταγράφει τις παραδοσιακές χρήσεις: μείωση άγχους, βελτίωση ύπνου, ανακούφιση από ημικρανίες και στομαχικές κράμπες.
Σήμερα η βαλεριάνα κυκλοφορεί ως ήπιο ηρεμιστικό χωρίς συνταγή. Σε αντίθεση με τη διαζεπάμη — που χορηγείται για έντονο άγχος και κρίσεις — το βότανο προορίζεται για ελαφρές περιπτώσεις στρες και αϋπνίας.
Τι λένε οι μελέτες για την αποτελεσματικότητα
Τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ επισημαίνουν ότι η έρευνα είναι ακόμη περιορισμένη. Ωστόσο, μια ιατρική ανασκόπηση του 2020 στο Journal of Evidence-Based Integrative Medicine έδειξε «σαφές» όφελος. Η σκόνη και τα εκχυλίσματα ρίζας βοήθησαν στην αντιμετώπιση του άγχους και την προώθηση του ύπνου.
Ο Δρ. Stefan Gafner, επικεφαλής επιστημονικός σύμβουλος του ABC, χρησιμοποιεί ο ίδιος τη βαλεριάνα. «Είναι συστατικό με τεκμηριωμένα οφέλη για άτομα που δυσκολεύονται να κοιμηθούν», δηλώνει. Προσθέτει όμως προειδοποίηση: «Ορισμένες πηγές συνιστούν προσοχή στην οδήγηση ή τη χρήση βαρέων μηχανημάτων».
Γιατί η σύγκριση με το Valium δεν πείθει
Η διαζεπάμη ανήκει στις βενζοδιαζεπίνες, φάρμακα με υψηλό κίνδυνο εξάρτησης. Χορηγείται βραχυπρόθεσμα και απαιτεί ιατρική συνταγή. Η βαλεριάνα λειτουργεί διαφορετικά: δρα πιο ήπια, δεν δημιουργεί εξάρτηση και διατίθεται ελεύθερα.
«Κατανοώ ότι και τα δύο χρησιμοποιούνται για το άγχος», εξηγεί ο Gafner. «Αλλά η βαλεριάνα είναι πολύ πιο ήπιο συστατικό». Το προφίλ παρενεργειών διαφέρει ριζικά: το Valium μπορεί να προκαλέσει ζάλη, σύγχυση και συμπτώματα απόσυρσης. Η βαλεριάνα σπάνια δίνει σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες.
Ο Gafner τη συνιστά «ανεπιφύλακτα» για ελαφρύ στρες και προβλήματα ύπνου. Επισημαίνει όμως: «Είναι καλά ανεκτή και ασφαλής, αλλά δεν αντικαθιστά την ιατρική παρακολούθηση σε σοβαρές περιπτώσεις». Για όσους αντιμετωπίζουν χρόνια αϋπνία ή διαταραχές άγχους, η επίσκεψη σε ειδικό παραμένει απαραίτητη.
