Ο πόλεμος εισβάλλει στον κόσμο των παιδιών μέσα από εικόνες, συζητήσεις ενηλίκων και ειδήσεις. Το θέμα φτάνει ακόμα και στα νηπιαγωγεία, με τα παιδιά να ρωτούν για τις συγκρούσεις που βλέπουν στην τηλεόραση. Ειδικοί εξηγούν πώς να χειριστούν οι γονείς τη συζήτηση χωρίς να προκαλέσουν φόβο.
Πώς ο πόλεμος φτάνει στα παιδιά
Κάποιες φορές είναι μια εικόνα στην τηλεόραση, άλλοτε μια συζήτηση που άκουσαν από ενηλίκους. Μια συγκέντρωση διαμαρτυρίας στην οποία έτυχε να βρεθούν. Ο πόλεμος μπαίνει στην καθημερινότητα των παιδιών ακόμα και όταν δεν το θέλουμε.
Τα παιδιά φέρνουν την πληροφορία στο σχολείο και ζητούν να μάθουν περισσότερα, λένε εκπαιδευτικοί που δίνουν μαθήματα σε προνηπιακή ηλικία. Δεν γίνεται αλλιώς – τα παιδιά πρέπει να γνωρίζουν ό,τι συμβαίνει γύρω τους.
Ενίοτε η σύγκρουση γίνεται παιχνίδι. Τα παιδιά διαλέγουν ρόλους «Καλών» και «Κακών», ενσωματώνοντας στο παιχνίδι τους τη βία που βλέπουν. Με τον καταιγισμό πληροφοριών που κατακλύζει τη σύγχρονη ζωή, το φαινόμενο εντείνεται.
Τι λένε οι ειδικοί
Όταν οι συγκρούσεις γίνονται πρωτοσέλιδα, η θλίψη, ο θυμός και το άγχος των ενηλίκων μεταφέρονται στα παιδιά όπου κι αν ζούμε. Οι ειδικοί προειδοποιούν: η αντίδρασή μας καθορίζει πώς θα το βιώσει το παιδί.
Η UNICEF συνιστά να ανοίγει το θέμα μόνο αν είναι απολύτως απαραίτητο σε παιδιά προσχολικής ηλικίας. Δεν είναι ακόμη σε θέση να επεξεργαστούν την πληροφορία. Αν το παιδί ρωτήσει, οι γονείς πρέπει να απαντήσουν πως κάποιες φορές οι χώρες «τσακώνονται», δίνοντας έμφαση στο ότι το ίδιο είναι ασφαλές.
«Μερικές φορές η αντίδραση του γονέα αναστατώνει περισσότερο τα παιδιά από το άκουσμα του πολέμου» σημειώνει η διεθνής οργάνωση. Το μήνυμα είναι σαφές: η διαμάχη εξελίσσεται μακριά και δεν υπάρχει κίνδυνος.
Η ψυχολόγος Στέλλα Αργυρίου τονίζει: «Όταν μιλάμε στα παιδιά για τον πόλεμο, το βασικό δεν είναι να εξηγήσουμε τι συμβαίνει. Είναι να προστατεύσουμε την αίσθηση της δικής τους ασφάλειας». Πρώτα ελέγχουμε τον εαυτό μας. Αν είμαστε φορτισμένοι, θυμωμένοι ή φοβισμένοι, το παιδί θα το καταλάβει αμέσως.
Τι να πούμε ανάλογα με την ηλικία
Το καλύτερο είναι να διερευνήσουμε τι γνωρίζει ήδη το παιδί. Ξεκινάμε ρωτώντας: «Τι έχεις ακούσει;» ή «Τι σε απασχολεί;». Έτσι καταλαβαίνουμε τι χρειάζεται πραγματικά να απαντήσουμε. Πολλές φορές η φαντασία των παιδιών είναι πιο τρομακτική από τα πραγματικά γεγονότα.
Μιλάμε με απλά, καθαρά λόγια, ανάλογα με την ηλικία. Στα μικρότερα παιδιά δίνουμε σύντομες, καθησυχαστικές εξηγήσεις: «Σε μια άλλη χώρα υπάρχουν άνθρωποι που τσακώνονται και γίνεται πόλεμος. Εμείς εδώ είμαστε ασφαλείς». Αυτό αρκεί για να νιώσουν προστατευμένα.
Στα μεγαλύτερα παιδιά εξηγούμε ότι οι πόλεμοι συμβαίνουν όταν οι χώρες δεν βρίσκουν ειρηνικές λύσεις. Χωρίς όμως σκληρές λεπτομέρειες ή εικόνες που μπορούν να τα τραυματίσουν. Δεν τα βομβαρδίζουμε με πληροφορίες – απαντάμε μόνο σε αυτό που ρωτούν.
Η ψυχολόγος προσθέτει: «Παίρνουμε λίγο χρόνο, ρυθμίζουμε τη φωνή και το σώμα μας, και μετά ανοίγουμε τη συζήτηση». Το κλειδί είναι να προχωρήσουμε μέχρι εκεί όπου το παιδί είναι έτοιμο να φτάσει, όχι παραπέρα.
