Οι αγορές στη δίνη της αβεβαιότητας
Οι γεωπολιτικές εξελίξεις έχουν μπει για τα καλά στο επίκεντρο των διεθνών αγορών, με κάθε κίνηση από την πλευρά των ΗΠΑ να προκαλεί έντονες αντιδράσεις στις τιμές των commodities και των χρηματιστηρίων. Η απρόβλεπτη στρατηγική του προέδρου Τραμπ έχει δημιουργήσει ένα περιβάλλον όπου οι μεγάλοι επενδυτές προσπαθούν να εκμεταλλευτούν τη συνεχή αστάθεια για να μεγιστοποιήσουν τα κέρδη τους.
Οι μεγάλοι κερδισμένοι αυτής της περιόδου είναι οι ευγενείς μέταλλοι, με τον χρυσό και το ασήμι να κινούνται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Ο χρυσός έχει καταγράψει άνοδο 75% μέσα στους τελευταίους δώδεκα μήνες, φτάνοντας τα 5.000 δολάρια η ουγγιά, ενώ το ασήμι παρουσιάζει ακόμη πιο εντυπωσιακή επίδοση με άνοδο 165%, αγγίζοντας τα 98,7 δολάρια η ουγγιά.
Στα χρηματιστήρια, οι απειλές για νέο εμπορικό πόλεμο μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης, σε συνδυασμό με τις γεωπολιτικές εξελίξεις γύρω από τη Γροιλανδία, έχουν επισκιάσει την αρχική αισιοδοξία των επενδυτών. Παρά το γεγονός ότι το 2025 έκλεισε με ιστορικά υψηλά για τους βασικούς δείκτες της Wall Street, η διόρθωση που ακολούθησε αποδίδεται αποκλειστικά στις παρεμβάσεις του Τραμπ.
Καθοριστικό ρόλο στις εξελίξεις παίζει και η στάση της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ. Οι συνεχείς επιθέσεις του Τραμπ κατά του προέδρου της Fed, Τζερόμ Πάουελ, με κατηγορίες ότι δεν μειώνει τα επιτόκια με την ταχύτητα που επιθυμεί η κυβέρνηση, έχουν δημιουργήσει σοβαρά ερωτήματα για την ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας. Αυτή η αβεβαιότητα, μαζί με τα μεγάλα δημοσιονομικά ελλείμματα, έχει ασκήσει πιέσεις στο αμερικανικό δολάριο, με την ισοτιμία του ευρώ να ξεπερνά τα 1,17 δολάρια.
Η διάσπαση της Δύσης
Πέρα από τις οικονομικές επιπτώσεις, οι κινήσεις της κυβέρνησης Τραμπ έχουν δημιουργήσει ένα πρωτοφανές ρήγμα στη διατλαντική ενότητα. Για πρώτη φορά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, μιλάμε ανοιχτά για δύο διαφορετικές “Δύσεις” – την αμερικανική και την ευρωπαϊκή – με ασύμβατα συστήματα αξιών και στρατηγικούς στόχους.
Η νέα στρατηγική εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ αναφέρει την υποστήριξη εθνικιστικών λαϊκιστικών κομμάτων στην Ευρώπη για την αποτροπή του υποτιθέμενου “πολιτισμικού αφανισμού”, σηματοδοτώντας μια ριζική αλλαγή προσέγγισης. Το ευρύτερο οικοσύστημα του κινήματος MAGA έχει υιοθετήσει την παρέμβαση στις δημοκρατικές διαδικασίες του εξωτερικού, με στόχο να διαμορφώσει ιδεολογικά βολικά εκλογικά αποτελέσματα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η στάση του αντιπροέδρου Βανς, ο οποίος αγνόησε τον Γερμανό καγκελάριο αλλά συναντήθηκε με ηγέτες του ακροδεξιού κόμματος AfD. Παράλληλα, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έφτασε στο σημείο να συμβουλεύσει τους αμερικανούς διπλωμάτες να μη σχολιάζουν τη “δικαιοσύνη ή την ακεραιότητα” των εκλογών στο εξωτερικό.
Η μία Δύση, εκείνη του Τραμπ, αγνοεί τη διεθνή νομιμότητα και επιβάλλει το δίκαιο του ισχυρού. Η άλλη Δύση, που εκπροσωπούν η Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Καναδάς, η Αυστραλία και η Ιαπωνία, εξακολουθεί να σέβεται τη διεθνή τάξη και να προασπίζεται τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Οι επιπτώσεις για την Ευρώπη
Η εχθρική στάση των ΗΠΑ απέναντι στη Δυτική Ευρώπη έχει ήδη αρχίσει να δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στον αμυντικό τομέα. Το φάντασμα του “kill switch” – μηχανισμών με τους οποίους ο κατασκευαστής μπορεί να απενεργοποιήσει οπλικά συστήματα από απόσταση – στοιχειώνει την ευρωπαϊκή άμυνα. Ακόμη και η απλή διακοπή των ενημερώσεων λογισμικού μπορεί να επηρεάσει σοβαρά τις επιχειρησιακές δυνατότητες βασικών πόρων, όπως τα μαχητικά αεροσκάφη F-35.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει επιλέξει μια ιδεολογική στρατηγική που επιδιώκει μια διχασμένη Ευρώπη, κυριαρχούμενη από εθνικιστικές δυνάμεις. Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει ανώτερο στέλεχος της ΕΕ, “η Ουάσιγκτον βλέπει την Ευρώπη ως αποικία” και θα κάνει ό,τι είναι δυνατόν για να επιβάλει τους κανόνες της.
Παρά τους δισταγμούς των ηγεσιών τους, οι ευρωπαίοι πολίτες φαίνεται να αντιλαμβάνονται καθαρά τη νέα πραγματικότητα. Δεν τρέφουν αυταπάτες για τις ΗΠΑ του Τραμπ και γνωρίζουν ότι ζουν σε έναν όλο και πιο επικίνδυνο, πολυπολικό κόσμο. Γι’ αυτό στηρίζουν σε μεγάλο βαθμό μέτρα όπως η αύξηση των αμυντικών δαπανών και η συζήτηση για μια ευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή.
Η διεθνής φιλελεύθερη τάξη πραγμάτων φτάνει στο τέλος της, και η εποχή των κανόνων και των θεσμών δίνει τη θέση της σε έναν κόσμο σφαιρών επιρροής. Όπως δήλωσε απερίφραστα ο αναπληρωτής προσωπάρχης του Λευκού Οίκου, “ζούμε σε έναν κόσμο που κυβερνάται από τη δύναμη, τη βία, την ισχύ”.
Το χάσμα ανάμεσα στις δύο Δύσεις διευρύνεται συνεχώς, και στον ορατό ορίζοντα δεν διαφαίνεται τρόπος να γεφυρωθεί. Η Ευρώπη καλείται να βρει τη δική της πορεία σε έναν κόσμο όπου ο παραδοσιακός διατλαντικός εταίρος της έχει γίνει απρόβλεπτος και πιθανώς εχθρικός.
