Η γρίπη των πτηνών αναδεικνύεται ως η μεγαλύτερη απειλή για την εμφάνιση της επόμενης παγκόσμιας πανδημίας, προειδοποιούν επιστήμονες από όλο τον κόσμο. Με περισσότερες από 1.400 εστίες μόλυνσης να έχουν εντοπιστεί στην Ευρώπη μόνο από τον Σεπτέμβριο – αριθμός τετραπλάσιος σε σχέση με πέρυσι – ο κίνδυνος μετάδοσης στον άνθρωπο αυξάνεται δραματικά.
Το τρομακτικό σενάριο που φοβούνται οι ειδικοί είναι η προσαρμογή του ιού σε θηλαστικά και κυρίως σε ανθρώπους, αποκτώντας ικανότητα μετάδοσης από άνθρωπο σε άνθρωπο. «Τότε, θα έχουμε έναν πανδημικό ιό», προειδοποίησε πρόσφατα η διευθύντρια ιατρικών υπηρεσιών του Κέντρου Αναπνευστικών Λοιμώξεων του Ινστιτούτου Παστέρ στη Γαλλία, Μαρί-Αν Ραμέξ-Βελτί.
Η ανθρωπότητα θα βρεθεί απροστάτευτη απέναντι σε έναν τέτοιο ιό, καθώς δεν διαθέτει αντισώματα – γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει σε πανδημία σφοδρότερη από εκείνη του COVID-19.
Ευρώπη σε συναγερμό
Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ECDC) έχει κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου, καλώντας τις ευρωπαϊκές χώρες να εντείνουν τις προσπάθειές τους για την αντιμετώπιση της γρίπης των πτηνών. Ο αριθμός των εστιών που καταγράφηκε το περασμένο φθινόπωρο χαρακτηρίστηκε «χωρίς προηγούμενο».
Σε τουλάχιστον 26 ευρωπαϊκές χώρες έχουν εντοπιστεί μολύνσεις, με τον υψηλότερο αριθμό από το 2016. Παράλληλα, ο ιός έχει εξαπλωθεί σε άγρια πουλιά, οικόσιτα πτηνά και θηλαστικά, προκαλώντας τη θανάτωση εκατοντάδων εκατομμυρίων πτηνών και διαταράσσοντας την εφοδιαστική αλυσίδα τροφίμων.
Τα περιστατικά μόλυνσης ανθρώπων παραμένουν μέχρι στιγμής σπάνια, όμως κάθε νέα εστία αυξάνει τον κίνδυνο μετάλλαξης του ιού προς μια μορφή που θα μπορεί να μεταδίδεται μεταξύ ανθρώπων.
Η ανθρώπινη ευθύνη πίσω από τις πανδημίες
Πολλοί ειδικοί συμφωνούν ότι η καταστροφή της φύσης είναι υπεύθυνη για τις πανδημίες. Όπως εξηγεί η δασολόγος-περιβαλλοντολόγος της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας, Ρούλα Τρίγκου, «όταν σκοτώνουμε τα άγρια ζώα ή τα βάζουμε σε κλουβιά για να πωληθούν παράνομα σε αγορές, διαταράσσουμε την ισορροπία των οικοσυστημάτων και αποσπούμε τους ιούς από τους φυσικούς ξενιστές τους».
Τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ εκτιμούν ότι τα τρία τέταρτα των νέων ασθενειών που προσβάλλουν τον άνθρωπο προέρχονται από τα ζώα. Όταν οι ιοί χάνουν τον φυσικό τους ξενιστή, αναζητούν νέο – και συχνά αυτός είναι ο άνθρωπος.
Η αποψίλωση των δασών, η αστικοποίηση και η εκβιομηχάνιση φέρνουν τον άνθρωπο όλο και πιο κοντά στην άγρια ζωή. Στην Ελλάδα, παρότι δεν υπάρχουν οι αχαρτογράφητες ζούγκλες των τροπικών, υπάρχουν σημαντικοί δυσπρόσιτοι φυσικοί πυρήνες που αποτελούν καταφύγια για την άγρια ζωή. Ωστόσο, η κατασκευή υποδομών πρόσβασης σε τέτοιες περιοχές μειώνει δραματικά την απαραίτητη απόσταση με την άγρια ζωή.
Οι ιοί της γρίπης των πτηνών, που αρχικά φιλοξενούνταν σε υδρόβια πουλιά, εξαπλώθηκαν στα πτηνοτροφεία, όπου μεταλλάχθηκαν και έγιναν πιο επικίνδυνοι. Ακόμη και ο «αναπτυγμένος» δυτικός κόσμος δεν είναι άμοιρος ευθυνών, καθώς η παράνομη εμπορία και κατανάλωση άγριων ζώων συνεχίζεται.
Δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος για τον άνθρωπο όσο αφήνουμε τα άγρια ζώα στην ησυχία τους, τονίζουν οι επιστήμονες. Ωστόσο, πρακτικές όπως η παγίδευση πουλιών, οι υπαίθριες αγορές ζώων και το παράνομο κυνήγι απειλούμενων ειδών παραμένουν διαδεδομένες παγκοσμίως.
Η εμπειρία από την πανδημία COVID-19 έδειξε πόσο γρήγορα μπορεί να αλλάξει ο κόσμος όταν ένας νέος ιός αποκτήσει την ικανότητα να μεταδίδεται μεταξύ ανθρώπων. Με τη γρίπη των πτηνών να εξαπλώνεται ραγδαία και τους επιστήμονες να προειδοποιούν για την έλλειψη αντισωμάτων στον ανθρώπινο πληθυσμό, η ανάγκη για άμεσα μέτρα πρόληψης γίνεται επιτακτική.
