Άνιση κατανομή που σοκάρει
Μια νέα έρευνα φέρνει στο προσκήνιο μια σοκαριστική πραγματικότητα για τη διανομή των γεωργικών επιδοτήσεων στην Ευρώπη: το πλουσιότερο 1% των δικαιούχων καρπώνεται έως και το 40% των κονδυλίων της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες. Παράλληλα, η Ελλάδα έχει χάσει το 31% των αγροκτημάτων της, με τα μικρά αγροκτήματα να αποτελούν το βασικό θύμα αυτής της συρρίκνωσης.
Η έρευνα, που εξέτασε τα δεδομένα από έξι χώρες της ΕΕ – Τσεχία, Δανία, Γερμανία, Ιταλία, Ολλανδία και Ισπανία – αποκαλύπτει ένα σύστημα γεωργικών επιδοτήσεων που ευνοεί δυσανάλογα τους μεγάλους παίκτες, αφήνοντας στο περιθώριο τους μικρούς αγρότες που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ευρωπαϊκής γεωργίας.
Η Ολλανδία κατέχει το αμφίβολο προνόμιο της πιο ακραίας συγκέντρωσης, με μόλις το 1% των δικαιούχων να απορροφά το 40% των επιδοτήσεων. Στο σύνολο των έξι χωρών που αναλύθηκαν, το 10% των παραληπτών λαμβάνει κατά μέσο όρο τα δύο τρίτα των επιδοτήσεων, ενώ το 20% καρπώνεται περίπου τα τέσσερα πέμπτα του συνολικού ποσού.
Οι “βασιλιάδες” των επιδοτήσεων
Ανάμεσα στους μεγαλύτερους μεμονωμένους αποδέκτες δημόσιων πόρων βρίσκεται ο όμιλος AGROFERT του πρωθυπουργού της Τσεχίας Andrej Babiš, που έλαβε 16,6 εκατομμύρια ευρώ το 2024. Αυτό το ποσό, σύμφωνα με τους αναλυτές, θα μπορούσε να στηρίξει έως και 7.703 μικρά αγροκτήματα για την πιο αποδοτική χρήση του νερού.
Στη λίστα των μεγάλων δικαιούχων περιλαμβάνονται επίσης η Bonifiche Ferraresi, ο μεγαλύτερος γαιοκτήμονας της Ιταλίας, καθώς και η οικογένεια Moltke στη Δανία, αποδεικνύοντας ότι οι γεωργικές επιδοτήσεις έχουν γίνει “οικογενειακή υπόθεση” για τους πλούσιους της Ευρώπης.
Η ΚΑΠ αντιπροσωπεύει περίπου το ένα τρίτο του συνολικού προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, η συγκέντρωση των επιδοτήσεων έχει τροφοδοτήσει μια ανησυχητική τάση εξαφάνισης των μικρών αγροκτημάτων στην Ευρώπη, με δύο εκατομμύρια εμπορικά αγροκτήματα – το 44% του συνόλου – είτε να κλείνουν, είτε να αναγκάζονται να μεταβούν σε βιομηχανικά επίπεδα παραγωγής.
Η ελληνική πραγματικότητα
Στην Ελλάδα, η κατάσταση είναι εξίσου ανησυχητική. Η χώρα έχασε το 31% των αγροκτημάτων της, με τη μείωση να αφορά αποκλειστικά τα μικρά αγροκτήματα, τα οποία συρρικνώθηκαν κατά 37%. Παρά τη δραματική αυτή μείωση, τα μικρά αγροκτήματα εξακολουθούν να αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής γεωργίας, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 88% των αγροκτημάτων της χώρας το 2021.
Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις επισημαίνουν ότι “εξαιτίας των στρεβλώσεων της ΚΑΠ, οι επιδοτήσεις καταλήγουν στους πλούσιους, ενώ δεν φθάνει επαρκής στήριξη σε όσους την έχουν πραγματικά ανάγκη: στους αγρότες που βρίσκονται στα πρόθυρα της χρεοκοπίας, στις μικρές αγροοικολογικές εκμεταλλεύσεις και σε όλους εκείνους που θέλουν να μεταβούν σε πιο βιώσιμες πρακτικές”.
Οι κυβερνήσεις της ΕΕ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο βρίσκονται τώρα σε διαπραγματεύσεις για τον επόμενο προϋπολογισμό της ΕΕ, που περιλαμβάνει και το σύστημα γεωργικών επιδοτήσεων. Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις ζητούν ριζικές αλλαγές στη νέα ΚΑΠ, συμπεριλαμβανομένης της σταδιακής κατάργησης των άμεσων ενισχύσεων με βάση την έκταση της καλλιεργούμενης γης και την εφαρμογή φθίνουσας κλίμακας και ανώτατων ορίων στις επιδοτήσεις.
Ειδικά για την Ελλάδα, οι προτάσεις περιλαμβάνουν τη διασφάλιση ότι η στήριξη φτάνει σε αυτούς που την έχουν πραγματικά ανάγκη – τους μικρούς αγρότες σε επισφαλή οικονομική κατάσταση και εκείνους που εφαρμόζουν ή σκοπεύουν να εφαρμόσουν αγρο-οικολογικές βιώσιμες πρακτικές. Στόχος είναι η δημιουργία ενός αγροτικού μοντέλου βιώσιμου, δίκαιου και ανθεκτικού στη νέα κλιματική πραγματικότητα.
Η συζήτηση για το μέλλον της ευρωπαϊκής γεωργίας βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι. Οι αποφάσεις που θα ληφθούν τους επόμενους μήνες θα καθορίσουν αν η ΚΑΠ θα συνεχίσει να τροφοδοτεί τις ανισότητες ή θα εξελιχθεί σε ένα εργαλείο πραγματικής στήριξης των αγροτών που το έχουν ανάγκη.
