Η φονική έκρηξη στο εργοστάσιο μπισκότων «Βιολάντα» στα Τρίκαλα που στοίχισε τη ζωή σε πέντε γυναίκες εργαζόμενες και τραυμάτισε άλλες επτά, αποκαλύπτει μια σειρά από παραλείψεις και προειδοποιητικά σήματα που αγνοήθηκαν. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, το υπόγειο του εργοστασίου είχε μετατραπεί σε μια γιγάντια βόμβα προπανίου, με την τραγωδία να θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί.
Η διαρροή που κρατούσε μια εβδομάδα
Οι ερευνητές της Πυροσβεστικής έχουν πλέον ξεκάθαρη εικόνα για τα αίτια της έκρηξης που σημειώθηκε στις 3:55 τα ξημερώματα της 26ης Ιανουαρίου. Η διαρροή προπανίου από διάτρητες υπόγειες σωληνώσεις κρατούσε τουλάχιστον μια εβδομάδα, με το εύφλεκτο αέριο να συσσωρεύεται σταδιακά στον απομονωμένο υπόγειο χώρο του εργοστασίου.
Το φωτογραφικό ντοκουμέντο που ήρθε στο φως αποτυπώνει το «σημείο μηδέν» της καταστροφής. Η διαρροή εντοπίστηκε στο υπέδαφος, σε απόσταση 30-40 μέτρων από το κτήριο, κατά μήκος του αγωγού που συνέδεε τις δεξαμενές προπανίου με τη μονάδα παραγωγής. Για τον εντοπισμό της, οι πυροσβέστες αναγκάστηκαν να σκάψουν την άσφαλτο σε όλο το μήκος του αγωγού.
Το προπάνιο, που είναι βαρύτερο από τον ατμοσφαιρικό αέρα, «κάθονταν» στο δάπεδο του υπόγειου και συσσωρευόταν σε επικίνδυνες συγκεντρώσεις. Αρκεί μόλις 2-10% προπάνιο στον αέρα για να δημιουργηθεί εκρηκτικό μείγμα, και στην περίπτωση της Βιολάντας, οι ποσότητες ήταν πολύ μεγαλύτερες.
Προειδοποιητικά σήματα που αγνοήθηκαν
Η τραγωδία θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί, καθώς υπήρχαν σαφείς ενδείξεις για τη διαρροή. Εργαζόμενες είχαν παραπονεθεί για έντονη οσμή υγραερίου στις εγκαταστάσεις το τελευταίο διάστημα, με τις καταγγελίες να φτάνουν μέχρι τα διευθυντικά στελέχη.
Ο ιδιοκτήτης της εταιρείας, που βρίσκεται πλέον στα χέρια των αρχών μαζί με τον τεχνικό ασφάλειας και τον υπεύθυνο βάρδιας, φέρεται να δήλωσε στους αξιωματικούς της Πυροσβεστικής ότι δεν είχε αντιληφθεί την ύπαρξη διαρροής προπανίου. Σύμφωνα με τις καταθέσεις του, θεωρούσε ότι η έντονη οσμή που αναφέρονταν προερχόταν από τις αποχετεύσεις των εγκαταστάσεων.
Το γεγονός ότι ο χώρος κάτω από τους φούρνους δεν χρησιμοποιούνταν τα τελευταία χρόνια και είχε απομονωθεί, είχε ως αποτέλεσμα να μην διαπιστωθεί έγκαιρα η διαρροή. Στον υπόγειο χώρο δεν υπήρχαν ανιχνευτές διαρροής αερίων ούτε ειδικό σύστημα εξαερισμού, παρά το γεγονός ότι από εκεί περνούσαν οι κεντρικές σωληνώσεις προπανίου.
Η στιγμή της καταστροφής
Η έκρηξη προκλήθηκε όταν μία σπίθα – πιθανότατα από τον ηλεκτρολογικό εξοπλισμό που βρισκόταν στο υπόγειο ή από τους φούρνους – πυροδότησε το εκρηκτικό μείγμα. Η ισχύς της έκρηξης ήταν τόσο μεγάλη που δημιούργησε κρατήρα 100 μέτρων και ισοπέδωσε ολόκληρη τη γραμμή παραγωγής.
Οι τέσσερις από τις πέντε γυναίκες που έχασαν τη ζωή τους βρέθηκαν στο υπόγειο του εργοστασίου, πολύ κοντά η μία στην άλλη, ενώ η πέμπτη εντοπίστηκε στον επάνω όροφο. Οι υψηλές θερμοκρασίες που αναπτύχθηκαν έλιωσαν τον χάλυβα, ενώ ολόκληροι όροφοι κατέρρευσαν.
Παράδοξα, το σύστημα ασφαλείας που λειτούργησε ήταν η βαλβίδα φλόγας, που έκοψε το δρόμο στις φλόγες και εμπόδισε να φτάσουν στις δεξαμενές προπανίου που περιείχαν περισσότερα από 14.000 λίτρα υγροποιημένου αερίου. Αν αυτό είχε συμβεί, οι συνέπειες θα ήταν ανυπολόγιστες.
Ερωτήματα για τα μέτρα ασφαλείας
Η τραγωδία εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την εφαρμογή των μέτρων πυρασφάλειας στο εργοστάσιο. Η εταιρεία είχε καταθέσει φάκελο τον περασμένο Σεπτέμβριο για λήψη συμπληρωματικών μέτρων πυρασφάλειας, ωστόσο εξετάζεται εάν αυτά εφαρμόστηκαν στην πράξη ή έμειναν μόνο στα χαρτιά.
Οι τρεις κατηγορούμενοι αντιμετωπίζουν βαριές κατηγορίες για ανθρωποκτονία από αμέλεια, πρόκληση έκρηξης και εμπρησμό από αμέλεια, καθώς και πρόκληση σωματικών βλαβών κατά συρροή. Οι καταθέσεις τους στον εισαγγελέα αναμένεται να ρίξουν φως στις ευθύνες και τις παραλείψεις που οδήγησαν στην τραγωδία.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στο ερώτημα γιατί δεν υπήρχε σύστημα ανίχνευσης αερίων σε έναν χώρο όπου περνούσαν κεντρικές σωληνώσεις προπανίου, και γιατί δεν ελήφθησαν μέτρα παρά τις επανειλημμένες καταγγελίες για οσμή αερίου.
Τη μοιραία νυχτερινή βάρδια στο εργοστάσιο δεν βρισκόταν το σύνολο του προσωπικού. Αν η έκρηξη είχε σημειωθεί στην πρωινή βάρδια των περίπου 100 εργαζομένων, οι συνέπειες θα ήταν ανυπολόγιστες. Η σκέψη αυτή κάνει την τραγωδία ακόμη πιο οδυνηρή, καθώς δείχνει ότι η τύχη έπαιξε ρόλο στο να μην είναι ακόμη μεγαλύτερος ο απολογισμός.
Οι έρευνες συνεχίζονται, με τις αρχές να προσπαθούν να απαντήσουν στο κρίσιμο ερώτημα: πώς και γιατί χάθηκαν πέντε γυναίκες – η Έλενα Κατσαρού, η Βασιλική Σκαμπαρδώνη, η Βούλα Μπουκοβάλα, η Αναστασία Νάσιου και η Αγάπη Μπουνόβα – που πήγαν απλώς για το μεροκάματό τους και δεν γύρισαν ποτέ στα σπίτια τους.
