Η Ελλάδα εισέρχεται σε μια κρίσιμη περίοδο συνταγματικών αλλαγών, καθώς η κυβέρνηση ξεκινά επίσημα τη διαδικασία αναθεώρησης του Συντάγματος, αντιμετωπίζοντας όμως σημαντικές πολιτικές αντιστάσεις και διλήμματα που θα καθορίσουν την πορεία της χώρας.
Μετά το μήνυμα του Πρωθυπουργού για την έναρξη των διαδικασιών, αναμένεται η σύσσωμη Κοινοβουλευτική Ομάδα της Νέας Δημοκρατίας να υπογράψει την πρόταση, παρότι το Σύνταγμα προβλέπει μόλις 50 υπογραφές. Η τυπική συνεδρίαση στην Ολομέλεια της Βουλής θα εγκρίνει τη σύσταση της Επιτροπής Αναθεώρησης, που θα αρχίσει το έργο της με διάρκεια περίπου τρεις μήνες.
Το χρονοδιάγραμμα προβλέπει την πρώτη ψηφοφορία γύρω στις αρχές Ιουλίου, ενώ η δεύτερη θα πραγματοποιηθεί μετά την επανεκκίνηση των εργασιών της Βουλής από τις καλοκαιρινές διακοπές. Σύμφωνα με το Σύνταγμα, πρέπει να μεσολαβεί τουλάχιστον ένας μήνας μεταξύ των δύο Βουλών, με τον ρόλο της πρώτης Βουλής να θεωρείται καθοριστικός για την ουσιαστική και εκτενή συζήτηση.
Το ΠΑΣΟΚ «μπλοκάρει» τη συναίνεση
Η μεγαλύτερη πολιτική αντίσταση προέρχεται από το ΠΑΣΟΚ, που αποφάσισε να μην παράσχει τη συναίνεσή του στη διαδικασία. Η αντιπολιτευτική δύναμη θεωρεί ότι οποιαδήποτε άλλη επιλογή θα συνιστούσε «λευκή επιταγή» στα χέρια του πρωθυπουργού και της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας.
Στο ΠΑΣΟΚ εκτιμούν ότι οι αλλαγές πρέπει να γίνουν στη δεύτερη, την αναθεωρητική Βουλή, όπου το Σύνταγμα απαιτεί ευρεία πλειοψηφία 180 ψήφων. Προτίθενται να αφήσουν στην παρούσα Βουλή μόνη της την κυβερνητική πλειοψηφία να ψηφίσει για τα άρθρα που θα αλλάξουν, εφόσον η κυβέρνηση διαθέτει τις απαιτούμενες 151 ψήφους.
Ιδιαίτερη κριτική ασκούν στον πρωθυπουργό για το άρθρο 86, καταλογίζοντάς του ότι εμφανίζεται υπέρ της αναθεώρησής του, ενώ το έχει χρησιμοποιήσει για να προστατέψει υπουργούς του σε σοβαρές υποθέσεις, από το δυστύχημα στα Τέμπη έως τον ΟΠΕΚΕΠΕ.
Τα κρίσιμα άρθρα και οι αντιθέσεις
Η συζήτηση για τα μη κρατικά πανεπιστήμια αποτελεί έναν από τους βασικούς άξονες της αναθεώρησης. Όπως επισημαίνουν ειδικοί, στον ενιαίο ευρωπαϊκό χώρο των 48 χωρών που ακολουθούν τη διαδικασία της Μπολόνια, η μορφή και λειτουργία των πανεπιστημίων δεν προβλέπεται από τα Συντάγματα. Η Ελλάδα, μαζί με τη Δανία που πλέον έχει καταργήσει το σχετικό μονοπώλιο, αποτελούσε εξαίρεση στη συνταγματική κατοχύρωση αποκλειστικά δημόσιων πανεπιστημίων.
Για το άρθρο 86 περί ποινικής ευθύνης των υπουργών, το Σύνταγμα επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην απόδοση δικαιοσύνης σε πρόσωπα με κυβερνητική εξουσία και τη δυνατότητα των υπουργών να ασκούν απρόσκοπτα τα καθήκοντά τους. Προτείνεται ένα μικτό μοντέλο, όπου η Δικαιοσύνη διενεργεί προκαταρκτική έρευνα και απευθύνεται στη Βουλή για άδεια δίωξης.
Η συζήτηση για την άρση της μονιμότητας στο Δημόσιο συνδέεται με την αξιολόγηση, με την επισήμανση ότι το Σύνταγμα έχει ήδη υπερφορτωθεί με λεπτομερείς ρυθμίσεις. Το πρόβλημα δημιουργείται όταν η μονιμότητα εκλαμβάνεται ως αυτονόητη, ακόμη και όταν δημόσιοι υπάλληλοι απουσιάζουν από την εργασία τους για μεγάλα χρονικά διαστήματα χωρίς συνέπειες.
Κίνδυνοι και αβεβαιότητες
Ένα από τα σημαντικότερα διλήμματα που αντιμετωπίζει η διαδικασία είναι το ενδεχόμενο ακύρωσης της συνταγματικής αναθεώρησης σε περίπτωση μη σχηματισμού κυβέρνησης μετά τις επόμενες εκλογές. Κομβικό στοιχείο δεν είναι απλώς η ύπαρξη επόμενης Βουλής, αλλά το αν αυτή θα συνέλθει σε τακτική σύνοδο.
Το Σύνταγμα δεν ρυθμίζει με απόλυτη σαφήνεια τι συμβαίνει σε περίπτωση αποτυχίας σχηματισμού κυβέρνησης και επαναληπτικών εκλογών. Θεωρητικά, υπάρχει η δυνατότητα συγκρότησης και λειτουργίας της Βουλής ακόμη και χωρίς σχηματισμένη κυβέρνηση, ωστόσο μια τέτοια εξέλιξη είναι πολιτικά εξαιρετικά δυσχερής στην πράξη.
Η διαδικασία της Συνταγματικής Αναθεώρησης βρίσκεται ακόμη στην αρχή και δεν έχει ολοκληρωθεί, παρά τη δημόσια εικόνα που έχει διαμορφωθεί. Μέχρι στιγμής έχουν διατυπωθεί προθέσεις και όχι τελικές προτάσεις, ενώ απαιτείται ευρεία κοινοβουλευτική συναίνεση, καθώς δεν υπάρχει άλλη κοινοβουλευτική ομάδα με τον απαιτούμενο αριθμό βουλευτών για αυτόνομη κατάθεση πρότασης αναθεώρησης.
Η επόμενη περίοδος θα είναι κρίσιμη για το μέλλον της χώρας, καθώς οι αποφάσεις που θα ληφθούν θα διαμορφώσουν το θεσμικό πλαίσιο για τις επόμενες δεκαετίες.
